  
 - 
2017 5 
   
  ,   . ..  2

   CO
2
.   . 
   . ..  6 
 
:   . ..  8
 . . ..11
   
 . .. .13

 ,     . .  16
  
:   .    18 

   D. ..  20 
  
 : . .. .. 22

 .   . 25
 
      ..  26

     . .. .. 28

   . .., .. 31

   . .. . 34
 
 . ..  38
 
 . .  42
 
   . .., .. .. 44
 
      .. . 50
  
 . .. .. 54

  .    56
  
  .  ,   . 64

    .
          . 
          ,  -  . 
     .
   ,   .
,  62
  
 41   62
      
19  2003 ., . 014823
 :
  .. 
   ..
  ..
   
.., 
.., 
.., 
.., 
..
.., 
..
  
19991, ,  ., 29, . 8
  :
8 (495) 722-09-46
e-mail: redaktor@hij.ru
http://www.hij.ru 
         XXI  .
   25.04.2016
    
  
2
      ,     ,         ,      ? ,     ,  -.      .     ,  -       .        ,   ,            .
   
      .  -    1979 ,       ,      IBM  ,    ,        .    ,          ,  ,  .    , ,    ,       ,     .
    ,           (),   1986      .          .       ,       ,       ,        --. 
       .       ,           (     ,          ).                   .          10 18 .                 2,5 .
   ,    ,                   ,     ,    . -       ,   ,     ,   (. 2).
   ,    ,  ,     ,   ,         ;     ,        :   ,  ,       , :
     ,        . 
  .
 ,     !    .
 . 
 1990      
,     IBM  , ,          ,    .        , ,   ,                35   (. 1).
                  ,       IBM          ,  ,   .   ,           ,     ,               . ,     ,   , ,     - ,  .     :  
1
,     IBM      ,   ,      
: IBM
2
    ,       -  
ISI Web of Science
1995
500
1000
1500
2000
2500
2000 2005 2010 2015
  ,   
   ..
3
  , 2017,  5, www.hij.ru
        ,        - .    ,         .             (  ). ,    ,   ,   ,     . 
      (      ),        ,  ,   . 
  ,    
 -    1998         .            .  11     IBM        :  -     ,      .      ,         IBM.  2009          ,   ,           (. 3; 
Science, 2009, 325, 5944, 11101114, doi: 10.1126/science.1176210).  ,        . 
         .
 2012        ,       ,   ,               ,     (Science, 2012, 337, 6100, 13261329, doi: 10.1126/science.1225621). 
            -,        60,   -,   -   . 
-  ,             ,      C6  C5.       ,     C6      C6,   - ,     і   ( . 4  i)   ,   ,       ( . 4  j).          ,    . 
        -,     ,     ,        .     -,         : ,  -          ,   
,        ,        -              ,  ,   .
,                   ( ,    ).     -  ,    ,           -  ,   ,    1,5. 
                 . ,    ,    -   
3
  ,     ,      ()  -  (). ,          
4
   ()   ,     (),    - .  i   і  ,  j  ,     
5 
5 
5 
   
4 -.  ,      ,        .    
 2010                  ,    Dermacoccus abyssi (Nature Chemistry, 2010, 2, 821825, doi: 10.1038/nchem.765).        -,               :    .   -         ,       ,  ,     - .   :    ,   ,           ,  ,       (. 5)       . ,      ,   .        ,         .     ,     ,     ,     (. 7) .      ,   ,  . 
    . -,         . -,    .  ,           ,         ,    . ,          .
,                       ,    .        ,    . ,    ,  -      ,  (. 6). , ,       ,       . 
,     -         ,   ,     .       ,                ,                 . 
 2013                :       ,         
(Science, 2013, 340, 6139, 14341437; doi: 10.1126/science.1238187). 
              1,2-[(2-)]5
    ,      . 
         -  
   ,  -      ,     ,         .  ,      ,      ,     (Nature, 2007, 446, 6467, doi: 10.1038/nature05530).    ,   ,        .      ,  ,     
6
       ()    ,    (, )
 
7
   (   1,2-[(2-)]      )     (  )   (  ) 
3>90o
C
5
  , 2017,  5, www.hij.ru
   (Science, 2013, 342, 6158, 611614, doi: 10.1126/science.1242603),   ,     ,    ,       (Physical Review Letters, 2014, 113, 186102, doi: 10.1103/PhysRevLett.113.186102). ,    ,           - ,      .                   (Physical Review B, 2014, 90, 085421, doi: 10.1103/PhysRevB.90.085421).
  
         ,   ,  ,     .           ,      ,          .
,  2016                        (Nature Chemistry, 2016, 8, 935940, doi: 10.1038/nchem.2552). 
     ,            . 
                 ,         (. 8).
       ,       ,         (. 9; 
Nature Chemistry, 2015, 7, 623628, doi: 10.1038/nchem.2300).      ,        ,        - .
      -     ,          (Nature Nanotechnology, 2017, 12, 308311, doi: 10.1038/nnano.2016.305). 
     ,       ,       (. 10).        ,                 .
, , -      ,         .    
   -            ,      .       ,     ,        ,       -    .
,            ( ,    ).     -   ,        ,           .     ,             CRISPR-Cas9.    ,    .
     ,  ,          -       ,           . 
       -          .  ,       ,       ,    ,  ,        . 
,   ,       ,   .           ,    . 
8
            
9
    ( )    ,   
      
10
  (  )  - 
   
6
   CO2
  (      )     . 
  ,      ,  ,      ,      ,         -  .        ,               .
   ,    .  ,              ,       .      -  (  ,       2,      ),          .
,          ,                 . 
      ,     .   ,    ,         2  ,        ,    . 
                        ( 600 ).        .        :          ,     .
                         .
          ,    ,    :          .     :      , , .
     -                        (Journal of the American Chemical Society, 2017, 139, 11, 39343937, doi: 10.1021/jacs.6b12530).   ,              ().      ,   ,    .
     ,  . 
  ,         ,    .        ,         .               ,         (Nature, 2017, 543, 7643, 9598, doi: 10.1038/nature21410. 
       ,           2   
   
         ,    ()   Tyrannosaurus rex ( ).         () 
 ,       ,  ,       ,  .  ,  ,          ,           .  , ,   
CO2
CO
1 
1 
 

7
  , 2017,  5, www.hij.ru
         (   ). 
    ,  ,             ,     . ,      .
             ,     ,    .        ,       .  
     ..
         : 0 
( ,  )      +3, +4, +5, +6  +7.        , +2.       ,                .
 ,                        ,      ,   ,       ,           .
        ,     (      ),      .   ,   ,             ,   ,    .           ,      .     ,    .         ,          ,                     .              .         ,  ,      ,      +2. (,        ,       .)             ,   ,       +3. ,   ,  ,       ,  (+3)  (+2).   ,      ,    f-,   d-.               ,    ,  239 Pu.
  ,      +2,    - .      , ,          ,        d-,   f-.
            ,       .          .  , ,     ,        (    ,    ),       ,       +2.
  94  75  . 
     ,  ,      ,       . 
      ,           ,    94      .             +2 (Journal of the American Chemical Society, 2017, 139, 11, 39703973, doi: 10.1021/jacs.7b00706). 
    ,   ,           94,        .
      +2
   ,        ,    .

8
:   
.
  ?         ,     ,      ,   ,     .      -4,    -3.         :     76  23%    . 
       .        ;    -4   -3. 
    .   ,          ,  ,        .   ,    ,     ,      ,    ,    -4. -4    : 3 . 10 -7     7 . 10 -5   .     30   -4.  -3       , ,     35    ,      ,  , .            . 
   -3? 
       ,              .   ,        :    ,  -  ,     -3,  -  .           ,      . 
     ,     ,         ,   ,     ,         . , ,           ,               -3. 
,          2009 ,   -3      .      .       ,  ,     ,    ,        ,     .           . -3,     ,      :  ,      ;    ,    .       ,   ,    . 
         :        .            ,  ,    ,    . 
       80- ,  -3 ,       .   ,     .       -3    ,              .        -3,       .           ,      . 
    -3? 
          ,    -3    .   . -,   ,    .          ,    . ,    -,        ,       ,      . 
   -3     . 
  ,       ,      . ,       ,           .          .    ,  -3            ,         ,   ,    . 
             ?   ,       , ,  1986           (.   , 1991, 2).     ,    ,  ,   -3        250   ,     . 
 :    
9
  , 2017,  5, www.hij.ru
 16-  ,    20-. 
     .            ,      ,  ,      ,   ,       .   ,   -3,    ,     ,   ,       .   ,               2016   2020-. 
  ?      , , , .      ,         .         ,  ,   ,      .        -,      ,     ,       -,        .  ,     ,              . 
  -      ,          .                 .     ,   . ,      ,             ,         .
     ?        .       ,        .   ,         . 
    ?  20-  XX        .     ,     , ,   ,   ,    ,            ,    . ,          ,          -  ,            ,          .        ,  -    ,                . 
        .     ,                 . ,        ,      .       ,    .      ,         . -    ,     ,  .        . 
      ,  .    . -,           ,  ,   .  -,          
:        2017 . 
:     8  2        .       50 ,           .      25      -269 ,      10      
: ITER Organization/EJF Riche 
 
10
         .   :  ,    . 
       .                  ,       ,         .
    ?           1868 ,     ,       . (     ,    ,          ,        ,       .)                 .     ,          . 
     ,       :        -,           (.   , 1984, 8; 2001, 2). 
        .  1895          ,     .     1908    -               ,      .          , , ,      ,    ,    .   1915      ,  . 
     ,         ,  . 
   ? 
     .       ,       ,    ,    . 
        -   :        ,      .   -                 -  . 
 -   ,           ,    ,    ,      .                      ,    ;    ,       ,    . 
    ,      ;      20   3 .          . 
    ,     . 
,          10   3     ,         .         .  ,      200   3        5%  .       ,     ,      100   3 .    40 ,   25 ,   15 ,   10 .        1  10   3  . 
,        ,       .         .     ,               .        :        ,  35   7 .             ,      -  .  ,           . 
,         .         ,     .       ,             .       -   
              
:   
11
  , 2017,  5, www.hij.ru
 
         .
.
   -.         10  1908 .    20   .      .         ,     .        . 
  ,   .  ,       ,   .     ,   ,     ,    ,  ,  ,    .   ,      ,     .         :        ,    .       .   ,         ,            ,       -   1913 .      :        ,    . 
      ..:    ,     2,17         -II,   ,   .   1932 ,   ,   -  ,   ,     ,    .      :       ,    .     ,     ,        .      ,     .  1938   ,       ,    ,  ,         :     ,        .        ,         ,    ,      ( .    , 1987, 11)!    -:      ,     . 
        ,  1978 ,  ..     .. ,    ,     ,  1962 .     :               ,    . 
            ... ,       1000   .       .       300   ,       3  .    , ,   ,       ,      . 
 ,               . 
  ?            .      ,      ,   ,       . ,            XX    .          .
  ?     , ,  ,   . 
,          .   ,  ,   ,    ,           -.        ;    ,    0,05%.            80-    (.   , 1981, 3). 
      ,    ,     ,      .        ,         . 
        . 
 ,   ,    ,  ,    .               . ,     ,        .     XX                 ;  1996    ,  ,      . 
     ,           .                     ,   ,       . 
 
12
 .     ,       . 
     ,   ,   . ,     ,     ,    ,  ,  ,     .    .<>            .       ,       .    ,    . <>        .   ,          . 
  ,   ,    .
 ,      ,  .       :         .     ,   ,    ,        .       (     ..,   , 1977, 812).  ,   1949 ,      ,   1955-       (   1968  1965 , ,     ) ,                     ,     ,      .        1961      (  ) , ,          .      , ..,              ,               2003 ;      . 
 1958         ..   ...          ,      .   ,    ,         .       ,      ..         2003 . 
      -4,  ,  ,  .  ,     ,   ,            -3.    .   -3   1948 .         .. ,    -3  ,   ,       ,   .    1957        : -3    0,3                    .       1971     ,      ,     2,6    35  -3    ,         !       1993     -3. 
   ,           . 
 -4   ,              . 
             :     ,    . -3 -   ,    ,       ,  ,    .                  , -    ,     .   ,      ,     1972     -3,     2003 .        ,      (  , 2004, 174, 11):          -3?      .        ,        
   -3 ,   ,    ,               ,   ;  ,  ,      :      <>,        . <>  ,          -3   ,         ,             (,          , , ,    ). 
 ,        2016   ,               .         :               .        :  ,     , , . ,     . 
 
13
  , 2017,  5, www.hij.ru
 
  (    , , , ,   )        XIX   ,     : nitrogenium  .        ntr (    
 ,  ),    neter:       (, 2:22, , 25:20)       ; ,        !       .              ,        -.     neter      ,    ,     . 
  XVII         . 
      (viv)   (nitrum) ;      ,    .   sal nitrum   ,    . -   saltpetre,  . salt    . petros  :         .
   ()            : wv.     ,  ,   ,     ,       .            .     sal ammoniacus,    . 
        ,     : , ,   .)
    
  ( ,   NH4NO3)  ,     ,     ,   .      ,  35% ,     :    (. 1).    ,         . -,    ,   . ,     NO3 ,  NH4+   ,      .        ,      .. (18651948). 
         .   ,  ,   ,     ,     : ,   .                 (           ,     ).  ,            . ,         .
 
             KNO3.      ,         .       .       ,         XIX .      1659         (16041670),     .        ,     ,   ,   volatile alkali nitrum flammans ( . flamma  , )    ,  .         ,       1774      (     ). 
   .  1648       ,       .   (        )  
 ,      ,   .       .
 
   http://www.sciencemadness.org/
 
..
   
14   .  ,       ,     : 2HNO3 + (NH4)2CO3  NH4NO3 + CO2 + H2O.      ,       1270 .     ,   .   , ,     ,   (, , ). 
     .      :   ( , sal ammoniacum)   ( );      .      ,   ,   ,       : 2NH4Cl + Na2CO3  (NH4)2CO3 + 2NaCl.    sal volatile   ,      : (NH4)2CO3  NH3 + CO2 + H2O.                    (  503).    ,             (  ) : NH4HCO3. NH2COONH4. ,       ,         .
 
      : 118,3   100   (0) ,  20  192 ,  30  241,8 ,  50  344 ,  80  580 ,  100  871 ! 
  ,   80    (1 )  1    24   .             ,      . .           . 
             ,   ,   . ,     1  90  10    50  10    (. 2). 
            (   ).    :         1215  . 
(       ),         35  .  ,        .        : 31,6 /100  2  KNO3  1,8 /100  2  KClO4  20.         ,    .      .
        ,   .              .
  NH4NO3       .       ,     32,2    ,    . 
 82,2   ,   125,8  .  169,6C    . 
   16,9     .
 
       ,       ,     210: NH4NO3  N2O + 22.    :  80  (1 )       37 .     200   : 2NH4NO3  2N2 + 2 + 42.    :     1    (    ) 340 .
       (-),    ( ),       .            .      270    . 
            ;   2570 /.   ;             5000 /,    4,4- (9700 /).   ,   ,  .        ,          . 
   ( / ,    ANFO: Ammonium Nitrate/Fuel Oil),    ( = Al).             .   ()        1617 .    XVIII       , ,   :      .

  ,     . ,       21  1921      BASF        (    -).  BASF    1865 .              2NH4NO3(NH4)2SO4,          .        .   ,      :       45% .  ,  
1
    
15
  , 2017,  5, www.hij.ru
       .                   .    ,             ,     12 000  ( 5,4    ). :   90   125    20 ,   600 ,   ,      . 
      10 ,         70 .
     :           ,  55% .   1983        ,       . ,             ,    .
          .     ,             .   1947    -  ,       50-  .   16     2100  ,     .   ,   ,        ,   ,   .     ,      ,    .             .  -     ,   580 ,  5000  .    100   (   ). ,     :   ,      .  ,   ,   .          (I),       . 
      . 
 ,         .       ,       15   -;        .
  -   .   1988   -   ,  21   .   2001      AZF    ,    300   .    30 .   2013   ,       ( ), -     150   .       28    3 ; 14     200  .
         1885 ,    .              ,  .             ,     .      .      .    , ,    .         .
          ,       (18781946)           .         .
 1867   .  .          (    ).            ,      .
     (  (I),    N2O)   ,  ,        ,    .        (I)    20    ..  . ,     170260    ,   (   )    ,     .   ,      ,          .    ,    ,           (     105,      )    ,  .    ,         , ,       ,          .
      ,      ,     .  ,       ,        1430%.   , , .        (80%    20% )           ,   .      ()       ( )           .      ,   .
     
2
    
2
           ,    , ,       :http://www.hij.ru/buy_subscribe/kiosk_onpayvznos.php
3
  , 2016,  11, www.hij.ru
            ,              http://www.hij.ru/buy_subscribe/
16
     . 
     ,    ,   , ,   ,       .  ,         ,        . 
 XXI                  . 
      ,           ,             ,      .       ,         ,      . 
      .       ,    , ,    ,     . 
,    ,      ,     .         (   , .   , 2016, 2),    ,            .
                  ,       ,    . 
           ,         ,         ,     ,    ,        . 
,  ,    :        !,   , ,    - ,    . 
, ,  ,    .    ,  ,    , ,   .
       .     ,     ,     ,    ,              .      ,       ;        ,     ,  ,     ,  ,           ,      . 
    ,   ,        ,      .   :     ?
   . 
      ,         ,    : ,    . 
         ,        ,     .       ,    ,  -      ,      .     ,                . 
   ,            ,  ,           ,      (      - ,     ). 
 ,   ,       :dX/dt = ( + X)(N  X), X(0) = 0
 X   ,  , N     .  ,       ,     (N - X)   ,    , ,       ,            ,       . 
          ,     X;      (   ). 
   ,        .  ,        ( ).   ..    X          .
,         ,      ,    . ,   ,  X =  xi pii = 1
8
   ,          flickr.com /Nana B. Agyei
 ,     
17
  , 2017,  5, www.hij.ru
  ,  ,          .            ,  , ,           .  ,        . 
           .    , ,  ,      .            ,        . 
           ,            .        .
     ,    . ,     ,   14    ,       .         ?   : 0; 0; 0; 45; 0    ,       3     ,       .     0,     14   15     . 
         ,   ,    .   ,   ,    ,      .
             (http://testyourvocab.com). 
        : 4,7%    4500 . ,          ,   1520  ,    .              9200,    7500:       .
        ,   ,  .  ,         ,       - ,           .    ,  -         . 
            ,    ,      .  , ,                ,      ,     .     :     ,   99,7%   . 
    ,       ,     72,1%.
     ,  .        ,  (   ,   ,   )  .    1990       (Mahbub ul Haq),        ,          . 
  ,   Economist Intelligence Unit,     11      ,  ,     .   ,  ,      .
  (happyplanetindex.org)        ,  , . 
     -,        .      :   .   .
            
   .             . 
,         , , . 
             . 
     ,       .          ,       . 
,     ,         ,           .   Happy Planet,       ,         :  5,6  10.              .  , ! 
   . 
.
  = (  )*( )*()/( ) 
(     ,         .)
1,5
3,0
4,5
0,0
1 5 10 15 25 30 20
 , . 
6,0
D [X] =  pi (xi - X) 2i = 1
8
 

18
        .      ;           ;    ,               ,    ( ) .  ,   , ,    .
, ,   ,       ,   .         ,     .
            .        -         42 ,    . 
        ,  . 
   ? -,    ,   .      69-   70- .    102 .    II     65 ,      (,   XIV       ,     )
        ,   ,   .       :  ,            ,    .        ,  ,    ,        .
      ,        ?           ,      ,    .
     ? ,  ,         .      .      ?
 -          .  flickr.com / Dieter Timmerman
:   
19
  , 2017,  5, www.hij.ru
  ,  . 
C   ,  ,     . 
   ,        ,          ,      ,     . 
 ,      ,    ,      ,   . , -,    .           ,       ,    ,     ,   .     ,       . (             ,       ,   ,  .) 
 ,           .   ,  ,  ,  ,    ,   ,       .
  ,          ,        .     ,       ,          ,     .  ,   (   ),      .
      ,    .   ,     ? 
,        ,         .        , ,     -.
       . ,     , , , ,           ,     ,  , ,     ,     ,     ,     .       ,   . 
 ,   ,        ,        , , ,        .
 ,        .        .         ,  ,  ,        .      ,      ,          .
 ,     .         ,      ,       . 
,            ,       .         40 ,       . 
      ,        .                        3035 .
  ,      . -   , -   ,        ,    .      ,      .    ,          . 
  , ,    ,     . 
      ,        ,        ,            .         .   .              . 
        . 
   ,       . 
  2025    ,  ,     ,       . 
     , ,  ,   . 
  ,   ,   ,     ,  . 
       ,      .
,      .          13 ,                .        ,      1617      2223,  . 
  ,   2530     ?
      ,      ,          . -   .              - ,        .        
  
20
,     .    .          ,        -.      0,7%    18     .         .   ,  , -   . 
      :  ,      71   ( :   -  63).
,          ,  .                 D. 
  D       (., , 2013, 10),         .         D,           .               ,  7-    D3.
   D     .       ,     !         . 
 ,  D       (Frontiers in Neuroendocrinology, 2013, 34, 1, 4764. doi: 10.1016/j.yfrne.2012.07.001).       ,   .  D   -  jad.2016.08.082).        ;  ,       - . ,    1976  2015         D:       15 ,    18,   16     (Psychiatry Research, 2017, 248, 8386, doi: 10.1016/j.psychres.2016.10.051).
  ,   ,    , :      .       ,     (            ) ,       D,        .
      :   D      ?      ,     -        , 1 
            . ,          ,    ,   ,    

N-


5-      (FASEB Journal, 2015, 29, 9, 40234035, doi: 10.1096/fj.14269811).               ,    ,       .       D        :  , , , .
     :            D?    ,   ,    .       (, ,  , ,  ,  ,  , , ),    D     .       ?
,      (Pharmacological Reviews, 2017, 69, 8092, doi: 10.1124/pr.116.013227; Journal of Affective Disorders, 2017, 208, 5661, doi: 10.1016/j.
D,     - C
  
21
  , 2017,  5, www.hij.ru
    . 
       .        : 
1)    - ; 2)            . 
              ,   . 
         .   ,       ,            . 
            .            (         ),               .     ,     ..       ,        . 
   ,  D,          .           ,        . 
 D     ,    ,   ,      .
     D,   ,    , .      D   ,   . 2. 
 :   ?       D    .    ,   , -, ,  , .           D,       .  ,    ,    D   .    D   :  ,    ,  .            ,    D   .   ,     D     .
   ..
2
 D    ,       -      ,    .         ,    
  
 ,   ,  ,     
  
 
  
  
 
 -
      
   
 X-
 D
,       ,      . 
     ,           .  ,         ,  ! 
           ,       (. 1).   ,    ,      .      :       ,       .      , , ,      ,  ,      .     ,            . 
    , ,    .      .    ,   ,    ,  ,    .     ,        

28
       . 
          ,   .       ,     ,     .          ?,   ?,        . 
 
,            1658 :              ,      . 
 , ,    .          ,    ,     .      .          ,        .          XIX . 
 ,     ,       . ,  :     -,     ,    ? ,         -,     . 
        .       ,   0,5   ,  ,         . , ,       .         !         ,   ,     . 
    ,  ,      . 
  ,      ,    .  , ,     ,   . 
             (. 1).        .   ,      (  )   .    ,      . 
       .
           (0,30,6 )  ,    ,         ( ),         (   ).         . 
    
   XIX           
 : 
   ..
     . ..,   
.    14.
              - ,   1869             . ,           ,     ,    ,   .
             - (18341903).                 ,     ,           ,     .           . 
     . 
-         ,   ,     .   
- ,   (1842 1929)      ,   :     - 
29
  , 2017,  5, www.hij.ru
,  .   ( . scalpellum  ),    ,    ,   .     ,   ,      .              -.       ,          58     1 .     ,         -  ,      ,     .   ,     (,        )  1874       1 ,     .  
          1939      (1893 1946)     (18771946).  1946      ,      . 
                ,   1947 .       -  ,       (. 2).       ,          ,      ,   . 
  ..    :  1953       ,   ()   .             45   ,     . 
 ..                  ,     -60-01 (. 3).   ,      ,   1989  -        ,      .  -60-01  ,           .     ,     

 
  
  



       .    ,     ,    . 
       :        (),           .    .   XIX   ,             1884 ,        1905 .
                .      ( derma    tomia  ):   ,             ,   . 
       ,      . 
1
    
   (19041994)
2
   - 
  
30
 0,1  1 ,     ,   ,  ,             .  ,      .  ,     (     1980-),       - ,   .   -60-01   .
   25           ,        .  2015  ..        ,      . 
          ,     .      ,        .    ,    ,           .
,   ,  ,      ,        - .   . ,         .
   
,       .      ? ,   ,    15%  ,              .                  Collin (). 
      ,   . 
 ,   ,    (  ),       2, 4, 6    (  16).   ,   ,               ,     . 
    ,   ! 
   ,    ,   ,      ()    .     ,    ,  .    ,     .    ,  ..   ..            -60-01 (   2594446, 2016). 
    ,       ,            (. 4).     ,        ,     ,   ,    . 
Chirurgus mente prius et oculis agat, quam armata manu        ,    () .       (16831758),   ,   ,    .   300  ,     .     -,  ,      ,       . 
  ,   ,  1520%     ,    ,     .          ?       .,         .        ,           . 
   ?                 ,          ,     . 
      .           ,      .        ( )    .     .  
3 
..    
-60-01. 
     
4
 ,     Collin ()   60-01  .   ..  ()  

   
25
  , 2017,  5, www.hij.ru

,                 ,   .  .   ,     ;    -   ! 
         .    . -  ,         ,       : -   ,   ,       .   ,        :   , , ,      ,    . 
     ,  : !     ,   . 
 , ,    .    ? 
    :    .    .  , ,  ,  .      ,    ?       . 
  ,    ,    .  ,    ,   .  ,      
 .   ,   ,   .
   , ,  ,  .        ,   ,  .     ,  ,      .   .
 ? 
 , .     ,     . , . 
    ,     -   .     ,     .   , ,         .    .   , ,    ,    ,      .
  -  ,     .       .     ,   .    !      , ,   .   ,  -  !
 ,   .   .
   ,  , ,    ,  .    .  , , ,        .  ,  .
  !  ?   .
  ,     .    .   ,      .  , ? 
             .     ,     ,        . -        .  ,    ,   :
 --. , -,   ,    ? 
,   , .             :
 , ,    .   ,   . ,     . 
          ,            . 
    ,      .
 ,       .       .   ,   
    !    .     .    . , ,  ,   !
    ?    . -    . 
   ,      .     . 
   ,   . 
         ;  ,  .      .  .  ,    ,    ,    ,       .   ;   . 
,  ,   .   ;    .                  ,       .
     . 
 . 
 .
26
 
 ,       ,       .       , ,    ,      .     , ,  ,     .  ,   ,      ,       .      ,          .   , ,  ,         .    ,   ,  .  . 
        . 
   ,       .       .      ,  ,  ,  . 
      ,   .    ,      ,    ,   .   ,     ,      .     ,    .  ?
       ,     /? 
       
    ,      ,    .  , ,        . 
        ,      . 
      ,   	  ,    .   ,            . 
 
   ,          ,     .    ,   ,          ,      ,   .     ,              . 
     ,     ,       ,          . 
     , , ,  .   ,      .  ,   ,   ,    :      ,     ,     ?        .                (Health Economics, 2016, 25, 14641482, doi: 10.1002/hec.3231).      ,  ,        ,            .       ,            . 
 :        ,   ,          ? 
       : ,         , ,  .     ,    .    ,   ,            . ,    .    (     ,  ,  ),      .     , ,  ,   ,   ,   .  ,       ,                . 
  
       
    
27
  , 2017,  5, www.hij.ru
 , ,  ,    ,   .        . 
     ,      ,  .    ,       ,        . 
 ,       .            ,        .       , ,       ,   . 
     .    . ,    ,    .  ,   ,  ,   .      ,     .
   :  ,   .       ,     ,   ,    .      .  ,       ,     ,     .      .      ,      .    ,           (  )     . 
 -      .            ,     .    ,    ,     . 
        .    .   ,     .    ,   .    ,    ,   ,       . 
        . 
     ,            .       .     ,      ,    ,  .     ,  ,  ,     ,    .     ,        . 
                    .  ,         ,    ,    ,    ,     . , ,  ,            .        ,            . 
       . 
   ..
   .            ,    ,   . 
   ,   ,      ,   ?     ,  , ,   . 
   ,   ,     ,  ,     .         ,      ,          .   ,            .            , ,    ,          ,    .
         :   ,  ,         ,        . 
 ,      ,    . 
 
  ,     .         .         :       ,       ,    ,   
   
  
    
   ,   
 ,   
 ,  ,   
 , ,  
          ,    ,     :    ,     .          
 
28
             ?
   ,    ,  , , .     ,    .   ,      .  ,    ,    ,      .  ,        ,    ,         .    ,     .    -    ,           ,   - ,   -     . ,  ,         :         .    ,   .            .
     ?
   ,   . 
 ,         , , , .   ,        ,       ,    ,     -    .          .  ,     ,      , ,         ,          ,       ,    ,     . 
 ,   ,  .         ,    ,  ,   . -      ,        ,   ,  ,   . 
 ,   ,     ?
    , ,   ,     ,   ,        ,    .           ,   ,  , ,    . ,     ,     ,    .  ,       ,   ,  ,   ,            .      
       -               (  , 2015, 11  2016, 2,       ).       .     .., ,  - ,       .        ,   2016             .    ,    
     
29
  , 2017,  5, www.hij.ru
   .                   ,     . 
   ,   ,    .        ,    -,  -   .          ,    ,    .           ,      ,      . 
           . 
        . 
        ,       ,      .   ,    ,   .        .    , ,     ,   ,  ,   ,     .   ,     ,   ,          ,        . 
         ,     .
     ?
    ,   .    ,   :              - ,     .    ,  ,  ,     .     -   - .    , , ,  ,  ,     .    ,       ,   ,         , ,    ,        . 
 ..-,      -  ,   ,    .       ,  , , .  ,         ,     ,            -,  ,     ,      .   ,            -  ,          .       ,     . 
   ,     .   ,  ,    - .    ,          .        ,   ,  ,  .  ,     :   ,    ,          ,   .    ,   ,    .    ,      .        ,   ,  ,           ,     .   ,     ,      .    ,     .
    , ,           . 
        ?
      ,      ,       .  ,        ,  , -,  . 
 ,       , , ,    ,    .   ,   ,           ,      . 
       .  , ,        ,          !          ,   ,    -.           , , , .  ,  ,        . ,  ,     ,     ,              .
  ,    ,    ? 
  ,    ,            ,   .   -  ,   , , . 
       ,     ?
   , , ,       .   ,     ,     .      ,           XX .  ,    -  .          ,     .  , ,    ,               . 

30
 -, ,    60 ,        .        .  ,     ,    (astronet.ru).   ,      ,      .    ,   ,     , ,  ,          . 
    ,   ,        .
      . 
      ,  ,    ,   ,     .  ,     ,   -  ,          -.           , ,   ,      .   ,     - . 
  ,                 . 
      .   ,    ,   ,  ,    ,      - ,    ,  ,  .           ,          ,      ,     . 
                    .  ,    -  .   ,       . 
 ,       .  , ,  ,     ,       .   ,      .    1% ,  ,    ,  1%    ,     .      ,    ,     ,       .     :    ,  -    ,   , ,  ,  -                 .           ,   ,  -    ,  -    ,     -     ,     ,   ,   .   .    , ,       . 
            ?     -  ?
,   ,     ,        .       . , ,     ,   ,    , ,      . 
,   ,     . .      :  -    .  ,     :    ,      ,   ,   -          ,  ,    .    ,      ,        .      , , ,   ,     ,     ,   .     -   ,    ,   ,        ,    .
      ?  ,           ,      ?
    ,     ,   :       .     ,    ,      ,     ,  ,    .
             ,   .
, ,          . ,     .  -  ,     ,           ,      . 
  .

31
  , 2017,  5, www.hij.ru
-           . ,        ( ,   )   .         ,            ,      ,    .       , ,      .
   h?
,    ,        .             ,       . ,       ,     -  .      2005     ;     ,  c ,   h.
 ,    h,  h   Np     h  ,      (Np  h)      h  . ,     100 ,        ,  h  1     ,    ,    
100 .    ,       ,  ,   ,       .     
  
  
 
   ..,    ..

32
    ,         (    ),                   ,   h             .
          ( ,    )        . 
                .           ,   ,           ,       . 
           ,        .         , , ,     :               ,          .    ,                       .
 
        ,       ,       ,      ( ͻ, 2014, 84, 3, 2838).    Web of Science-Core Collection. (      Web of Science        ,         Web of Knowledge,      Web of Science-All Databases.) 
                   
 h    N:            : h = 0,5N 0,5 .       ,     . 
        ,                .
 . 1      75    ,  ( )   , ,   ,   ,    . ,          ,     - . 
   ,  ,         ,  :   h        N  8h.
 
        .  , ,      (Ethics in Science and Environmental Politics, 2008, 8, 911 doi: 10.3354/esep00079):
      :           ,  -    ,   ,       .      (   ,    ,   .  . .),          ,    .       ,   ,           . 
       ,        ,   ,      .      ,        ,      . 
          .      ,  , , -     ,       .   h-  ,     ,       ,   ,          .     ,    .
        ,     ,      ,      ( ..  : , , . .: , 2009).
 ,  ?
   ,        .            ,     ,    ,     .    ,          (            ).  
1
   h    N  75 . 
      2014 ,       2017-.    h = 0,57N 0,48 ,    98%
10
0
0
20
30
40
50
5000
 
 
10000 15000 20000 25000 30000
60
70
80
33
  , 2017,  5, www.hij.ru
,            (    ,  ).         . ,           ,    .
          ,    h = 31  Web of Science  Core Collection,     ,  , ,  ͻ,   , . 
     ResearcherID.com ( B-9438-2012).   ,   20052015 ,         .  100  (. 2). 
  .        9%,  ,          .   ,          (   ).    ,   ,    114,   ,    253,   ,    87  61.  ,           -.   ,     ,           .  , -,    ,          - (, ,      ):   ,   . 
  
     ,     ,     , ,  ,       .
      ,    -,         :     .           ,     ,     .            .    ,      ,     . ,                   ,   -   .    ,       ,   .          ,      .
          ,     .     ,   ,       .       ,         .    ,     .    ,     ,    .   ,   ,          ,   ,      20 . 
        ,    ,  ,             .                .   .     ,  ,     ,        . 
          . -,  ,      ,    ,                 .        ,  -  .   ,     ,        . -,         ,        . 
 ,       :    ,     .  ,     ,         .      ,                .
2
   ( )    ( )
0 5 10 15 20 25 30 35
0
200
400
600
800

34
 
       . 
-          :    16,2%       , 19,2%     ,13,1%  , 6,3%    . .    :    ""    16% ( )       16     ! ( ,    )  . .              ,                    , ,         ,    .        ,    Y-,      .        .     Y-   (  )      ,        Y- ,      ,   ,       .                   (.   , 2015, 4). 
        ?        ,   .      -,  ,   ,   R1a ,        20   ,      .       ,      , -, , , --, , ,   .     2000 ,     ,   . 
 ,     ,    ,    . 
  . 
  
            ,     ,      .     ,    ,        ,    . 
      ,       .  
 
   
   ..,  -  .
35
  , 2017,  5, www.hij.ru
   . ,     Y-       ,               .     ,       . ,  R1a, ,       ,      (),    Y- .          , , ,      (),  ();   Y-         .  ,     . 
    ,         ,       .         .    ,           .  ,     ,    ,     .        .        ,    ,     ,     ,    (  . ,  ,    ,      ..,       -  .      ,     .    ,      . 
       :   ,            ,   ,      . ?   ...  ,    2002 ,      18 .        ? 
  ,            ,           ,    . ,  ,    ,  ? ,      ,    ,      ? 
      ,        ,     ,   ...   ,   2010 ,  195  ,    .         .        2000 ? 
    , ,     .     : , -, , , --, , , , .  , .   , 2014).    ,             ,   . 
   ?
    . ,      -       , ,  ,  , , , , .  ,    ,            . ,         ,           . . 
 ,    ,      :       ,        .     100    ,  ,  ,    .  -     (, ,     )       ,   ,        .     ,      (.   , 2016, 5).        ,    ,          .
,   ,           Y-.      .       R1a
 
 
 

 .  XXIII , 2016,2, 7585
36
       (    ).   
         ,      :                ,    16%       ,      ,    ,     .   , ,               .  -,  ,      ,      ,       ,      ,      . .       . 
            ADMIXTURE,    .              ,       .      ,      .       ,        K.        (    )     .         ,    .    ,            .    ,  -        ,      . , , ,             ,         -  (   ,      ).  .            36 ,        .   36        ,   .    ,      ,       .    :        ,  ,   . ,  ,        (        ),   Eastern Euro ( ).   :           Eurogenes K36.    ,     14      (), 25            3    .      (     ),            16%-   ,  !
 ,   Eurogenes 
K36 ,  ,     ,   : 
 , ,    12%   ,   ,          .     ,  12%     ,     . 
      ,         .        .       Eurogenes K36,        .   , ,   ,     13,04%; 27,06%    ; 13,08%  ; 11,67%    . .  ,        .           . 
       ,    . 
 ,  
     ,     ,            .       ,     .   ,    (forum.molgen.org):                   .     ,        (,   ,  )      .          ,    ,            .        ,     ,           . 
,    ,   , ,     ,     .        ,      . 
  ,   ,     ,          .,   . 
  -   ,      ,       ( )   .               ,         . 
   ,   ,         Eurogenes K36,   20122013    
 ,    Davidski  Polako.              ,     
37
  , 2017,  5, www.hij.ru
  ,  
       :         ? 
      ,     (),         ,       .    ,  ,   ,  . 
 ,    ,   : ,          90%,    90%     90%.   ,      ,    , ,     ,       .   ,  ( )   ,  , ,      .       .
 ,           ( ),      .       . 
,   ,             . ,        ,           .      ,          ,       .     , ,     . 
            -    . 
   ,    . 
  ?
   ,           .    Inside Edition   ,         23 and Me, Family Tree DNA  Ancestry DNA. 
          (   )    . -    23 and Me ,   99%   ,      .         11%,     22,3%,     18%. 
       
  .        Family Tree DNA.           ,  : 59%  , 66%    70%  . 
 ,     6%  ,      .  ,     Ancestry DNA,  :              , 4547%    25%  .    ,  Ancestry DNA    ,  23 and Me,    ,    23 and Me,    (,       49%   46%  ).
    ,          ,   ,       ,             ,    .  ,        ( ,      )    (     ).    ,         . 
,     ,        ,  ,     .      ,  ,         . 
 ,    ,      ,      . 
      . 
         
: ,    (   );     (    );    ;   ,     ;   ,   ,    . 
:   ,   ,    . 
     : ,   ,   ,  ,         . 
       ,     , ,  ,   ;        . 
,   .       2b,    ,    (    Y-).     91%.         1,4% (    2,6%). 

38
 -  C..
       .            ,    .      ,         . 
        . 
,      ,   ,        .      .       ,      ,      2004     :    (  )    (  ),          ,                 .    2003        ,      ,    .
 
      ,        . ,      . -    ,    ,   ,    ,    .     ,         ,   :         , ,    .    ,    .   :      ,   ,   ,        ,    .      ,      ,  ,  -     .
   ,          .     :   ,     .  , ,    ,       .  -,                         .  -,     .        :   
39
  , 2017,  5, www.hij.ru
 .
 
,  :    , ,  .       ,       .    .    765      0,6  76,65 ,     1,7  20 .           ,      ,  ,   ,  
    -,     - . 
, ,         ,     ,     . ,    ,     ,  ,  ,   .    ,                   ,    . 
        ,        ?   ,     ,     ,   ,     ,      . 
  ,  ,       ,          . 
     ,   :     ,     ,    ,    . - ,         ,    ,       .        ,   ,     . ,       . ,  2005             :  ,    -  .        Pogonias cromis,     . 
         ,           .  -  :  ,   .    ,  ,   ,       . 
      .   ,             .           ,  ,    .        .              .    ,     ,   ,       . 
,   ,    . 
    ,      ,     ,     

 
            
40
  ,          ,    ,   . 
, ,   ,    .   ,          ,  . 
,   ,    . , 
,       ,    -   ,      .  ,    , .   , ,    , ,   ,    :     ,      ;      .  ,      ,           . 
   ,          ,    ,      ,      .          ,     -,       .       ,      .  ,     V     .
      -    ,       ()
    -      ,      .       ;     Thalesse lunator    -
 
        .      ,   .     ,     .        ,     ,      .       . ,  ,                   .         . 
,           .        ,      ,             .   ,  ,  ,     ,       . , ,          -  Neogobius melanostomus:              ,   . 
     (,  ),        .      , ,    .
61
  , 2017,  5, www.hij.ru

 .    www.nonfiction.ru. 
 
    . 
       
 -, 2017
           181 , 50   319     .       ,       , , ,     .       ,       .                 ,       ,      .
  ,   :    ,      .     ,     .     ,     :           ,       11  2001 ,   , , ,      .         ,   ,   .  ,      ,     ,  ,   .  ,      ,       . 
 
  . 
   
  :  
 -, 2017
                   Space Shuttle.                      .  30    135 .      ,  14 .    ? 
  -     ,   ?          .   ,     ,      . 
  : 
       
  :  
 -, 2017
 
  ! 
  
  :  
 -, 2017
         .         ,            ,   ,       . 
           ,            ,          .   ,   ,    ,              .
               ? 
   ,      ,                 . 
     :  ,       ,     ,     .     ,           ,    .
  
 . 
     
  :  ,  
 -, 2017
42
   . 
    ,    , ,   .     ,        :      . 
         .      ,        .    ,   ,  ,    ;        .   , ,        ,     . 
  ,    . 
   , ,  ,     (Biology Letters, 2013, 9:20130417, doi: 10.1098/rsbl.2013.0417).
    
21  ,   ,      20  110 /.    ,      , ,   ,     ,   ,  .      (),   ,      ,      ,       (Journal of Zoology, 2017, 301, 1722, doi:10.1111/jzo.12385).  ,         ,          .
       .       Columba livia,    .    ,     ,           .   105         ,          .               .      ,      .  , -   ,    :   , ,     .    ,     ,   ,          ,    .  ,    . ,        ,        .       110 /,        150,    20 /     - ,         .    ,       . ,      .      :    ,          , , ,           .
    .    ,             .    ,        .    ,  ,      , ,  .      ,               . 
       .     
 
43
  , 2017,  5, www.hij.ru
120,    120 /,   60    60 /.       ,  ,          . 
              ( !),        .        32 . 
    , .     ,             .         .           120,     60.
  ,  ,         ,      ,      .      -,      .
,           -     .  ,     ,        .      ,        ,   .        ,   :        1     .
    .     ,  ,      .     ,      ,    .     ,       .    ,    ,      ,    .     ,   .  ,       ,     ,   .     30    ,  15       120 /,    240 /. , 83   90 . 
   .  .   ,       ,   . ,    ,     .  ,     ,   .     ,   ,     ,      ,    ,      .   ,       ,    ,       . 
  ,      .          ,    ,           ,     .
   ,    , -  ? , .   ,   ,    ,        .        ,  3,7  5,7   ,    120  240 / .   ,     90     .
 ,            ,        .     , ,    : ,   ,     ,     ,     ,    .
.

   (/)
 
 ()

120
240
13,46
15,27
60
120
240
5,88
10,63
120
120
240
6,89
8,96
,     ,    . 
   60  120 
   ,   ,      ,    ,   . ,     ,      3 . ,    .       .    ,          .           ,    . 
 ,    ,     ,         ,     .       0,96  0,08 . (,          .) 
 ,  ,  ,     ,      ,   .  ,   ,       ,  ,   (       ). ,   ,   !  -   .
,    ,       ,        .   ,    ,  ,    ,    .      : ,   ,    .   ,     ,    ,     .               .   ,  ,  ,    ,       
 
28
 :   !
 2017        .      :           , , -,,     ,             ,       (   ).  , ,   ,    ..,         ,   , .     11  1917    ,          . 
         ,       1912 .         ,     ...               ... 
  ,         ,           ,    .   ,        .       , ,  ,       , ,       .                    ?
    
     
   .., 
    ,
.. , 
  ,   
29
  , 2017,  5, www.hij.ru
         .   80- .     ;         ,  .      ,      ( .  ..    : , , .  . .: - , 2014). 
          1952         (      ).  ..  -  ..,    7090 .,         ,       ,     . 
     ,  ,           .    .. ..  1960         ().      ,      ,           ,   ,   .    ..     ,    .              ()           . 
  
           ,         ,         ,    .
            :  .., .. , .., .., ...              (18971975),     (  2000 )      . 
      ,         .    ..     ,        .
        1917-,        .     15  1918 ,         ,   ,       
   ().            (18871987).     ,    ,       ,      . ,  ,    1904 ,     ,    .   ,   .       ,    . ,      셻
    ,      .             -  
(     ).             !         ,   . 
 1919     -,        ,     .    - .., .., .., ., .., .., .., .., .., .., .., .., .. ( ,  ..      
 
            ,    ,   ..,  .., .., .., .., .., .., ..  ..- (  ,  1030 . XX );  .., .., .., .., .., .., .., ..,  .., .., .., ..  ..,      ..  ( 4070 .),  .., .. ( 6090 .)         ,        ,    .             . 
..
..
.. ..
  
30
  ), .., ...          .    .  ,    ,    , ;       .  ..  ,    . ..    .       ,    ,   .  ... 
       : , , , . 
             , -        .     -   ,  -     ,    . 
    (2325  1919 )         -          ,      ,     . 
(,          ,           .) 
        ,  ,   ,   .      :   ,       (1921),   - (1922),  (-1923),   (, , , ),        :  ,   
(-1924).
    ( ..,  .,    .., ..)        ,            .
 
 1924          ..    .       ,                  . ,    ,   ,        ,      !       ,      ,    ,   .   ,       ,    ,     .      ( -,   -.  . .),     .    ,  ,    , ,     ( ..    (18991973). .: , 1980). 
..    ,   -      ,   ,        .          . 
          (   1928 ,         1924-     ).          -:    ,     ,    ,  ,  ⻅    ,      , ,  ,             
    -      
         
31
  , 2017,  5, www.hij.ru
,  ,  ,  ,   ,            ,       (    )       ,    ,    . 
     :       ,        .         ,   .        ,          : 
    ,
    :
  !  !
 , !
(   / 
. ... .: , 1972). 
     ,          .  1923     15,      450 .           . 
  1924        ;  1928      .               (1924);           (1950,    ),           (1955,    ).  70- ,   ..,      (     )      :   ,   ,      . 
        .
          .       ,      .  90-        ,    . 
           ,  ,        ,    ,      . 
   :  , ,   . .       -    ,     ,   . 
         .            (  )   ..  ..,         ..,          ..,        (  .., ..  .).    :    , ,   -  ,    ( )   ..,        ,       .., ..  .,     - (      ,      ),   ,       .                 .           , ,   ,        .
  
           -      (    ,    
  
  
32
   ),       .      (     80- .  )      .           ,         . 
 ,               .                  .     ,         ,   ,    .          -    ..  ... 
  ,      ,      .     ,     , , ,   ,          .   , ,          .                  ,  ,  , , ,   ,  ,  ,    .  ,         ,    . 
   ,        ,         -.            ,   ,   ,    ,    ,        .         ,    ,      .         , ,   .      :      ,          .          ,    . 
   -           ,    .     - ,  , ,  . 
        ,          .            ,       ,      .      ,    ,       . 
               .          . 
       ,        ,         .    ,  ,      ,  ,      .       ,      ,    ,     ,    .
   
 
      
33
  , 2017,  5, www.hij.ru
,     ,  ,      ,        ,      .  ,     .               ,       ().      ,            ,     ,   .     ,               . 
          .          .    , -               ,     . 
,       109,   ,         .         ,    .                 ,      -  .      ,      .
         .         ,       :   ,     ,    ,   .               ,           .
    ,     .
         ( 2016 ,  ).      ,       .          ,     .
    (Alces alces)     .                 .
                  ().                ,                    ,    .
         . 
         ,       (  ),   .         .        -  . 
         .        -   -,   -   ,    ,      . 
     ,           ,     ,  .          ,    ,   -       .      ,   .
    ?         . , ,  Ѕ     ,    ,   . 
  ,     ,  ,            .
 .   
  
       
 .. , ! .:  , 1976. 
 ..    . .:  , 1989. 
 ..,  ..    . .: , 1978. 
   . . .. . .: , 1972.
    . .-. .. , ..-, ... .: , 1998.
50
      (,    )       ,    ,    .           -,              .              .
      .                  .
 1921        ,     ( 10  ).          ,      ,  .  1930        240   .      (18931937)    ,     .  ,   -6,       420 /    :    ,    .
 1933         ..  ...      ,   ,     400 /, .    .  ,     ,     .      . 
     , -8.  ,    ,   ,       ,        .       :        -16 ()     (18921944).
       -7,   ,    .      ,    .  ,    ,      (19091944)   ,      -240 (  -2). 
  1941    -240    .
   ,     -        ( ,   -). 
		  1938      .                ,   ,    .             -29,    .     ,  ,      .
  -240 (-2)
    
   ..
  2017   120         (18971974),   ,   . ,   , ,   ,        ,   ,  .
51
  , 2017,  5, www.hij.ru
 "-7"         .       ,    .    ,   .
    ,    ?
 ,    .   . 
 :
   ,  .    !
  :
  ?
 .
 ?
  
 ,  !
      ..   -2,        .  1946    ,   1956-  .
 ,    ,    . 
    - -114       .. (19081989).  ,    ,      .        .               -262,    . 
   -117,  ,      .     ,      ,     .
    ,    , , ,  . 
, , ,        :    .
    ,  ,   (   5  60).       -  ,  .  ,   ,   .   ,      .
      ..,    :       .       .           .       .  ! ,  .  ,      .   !
 : ,    ,       !    ,   ,    ,        ,       
 1952             .   :   1930-            (     ).
           . (       .)             .       ,         ,     .   ,      ,      ?             .    ,     -,   .
   1930-     ,     .    ,  -     .                      (19261998),          ().
     . 
   ( ) ,             ,     .               ,  .         .       :    ,  
   (18971974)
 
52
     ,        .     ,            .    ,   :    -       .            ,       .
    ,   ... 
   ,      ,   .     ,   .          .  ,  :    ?   :      ,   ,      (   ),     90 .
        .                  . 
     ,  ,            .         ,       .
       1942         (18981974).     . 
       .
           . 
   1920-   ,      (   )      .  ,  ,    ,     . ,        ,   .      :      . 
      1930-      (18991946),   .   1950-      .      ,  ,       ,        ,  . 
 1955       -55,           . 
    .    ,     ,   . 
 -55    -57   . 
             . ,   ,      .        . 
  ,         ,            .     (19071966)   .     ,      . 
 1961     -57 ( -58),    . 
     .  -55,  -57,    -58    . 
 ,             . 
  1930-              (19161980),    .         ,   2007      ...  ,      ,     ,     .   ,         . 
      .       ,  -    .        . 
             .          ,     .   1940-       .   1957          .
  1950-        ,         .    1961   ,   ,   . (         : 14  1980            .)
    ... 
      ,   ,     . 
 1968          (19031979),     ,        ,    .        
  -57
53
  , 2017,  5, www.hij.ru
    -14,      ,     .            .    -14,       .
     :     ,    ,  ,  .
        ,        . ,      ,         -6  +6.     ( ),  ,    ,   L 3 T -2 (L  , T  ).            .   ,   ,    ,     ,          .            (http://www.univer.omsk.su/omsk/Sci/Bartini/s1.htm).
                 (19242000).  ,   , ..      .         ,     , ,     ,     . 
    ,    ,            .        30  (     ).
    ,          .    ,  ,      . 
     .           1959 .       (     ). 
    ,   :        ,       . 
 ,          ..       ...   ,         .  ,                   .
    ,     .       ,        . 
    ,       ,      .  1947    ,    ,     ,  .
               (19071972).        . 
        4  5  1974 . ,            2197 .   , ,  . 
     .     :       ,    ,      .
        . -,     ,     ,      . ..    .
 1997     -14,  ,    .
   (19242000),  1977          
 
54
  
       ,      .      ,    .        .
 .        .  ,       . (    ,     .)     ,       . ,        ?          ,          .   ,      .   :    ,  ,   50%   ,      70%.  :    43% ,      39%.     ,   ,    , ,   :   .           .  ,    ,     .  ,    ,    .
     , ,    .   ,         .
 ,  .       : Nostoc, Arthrospira,   Spirulina,  Aphanizomenon.     .     , , ,      , ,   ,   , , ,   .      ,       .       , , ,    ,     ,            Lactobacillus.       .      ,  ,   .
      ,       ,       ,  ,  .
  .      ,   . ,        .           ,      .    70% ,     , 4% ,  .          .       ,         ,         .
     .  1325         .     ,    -      .    - ,     .        .           .      ,   ,    .
    .    200         .   ,  ,  ,          .      ,     .   ,      , ,     5 ,    .   
55
  , 2015, 1, www.hij.ru
. 
  
 .
  ,           4050     .            .      (dihe).     ,     ,      .
   .     .        .    ,  ,   .    ,    -;  - ,       .       .          ,      ,  ,  ,     ( Hibiscus esculentus).         ,   .
 ,       .     , ,      .      40  ,    100  . 
  ?      Nostoc flagelliforme    . 
       ,        .       ,  , ,  N. flagelliforme    ,        .
 ,  N. flagelliforme   .   ,     ,     10002800        ,   . ,  ,    ,         .    .      5    ,    33 . 
   ,  ,    .     ,       .  ,    ,   .    ,          . 
   .   Nostoc commune          ,   .             .  1732 ,   ,     ,      .     :   ,   .  ,        ,              .         ,   .    ,      .
    ,            4100    .            .     120     .          ,    . 
      .   ,    ,       ,           .    .
 ,    ,               (    Lupinus mutabilis)  . 
    ,    ,      .       ,  , , , ,   .     ,   ;      ; ,   .
       .   , -N--L-, ,   ,           .      ,          ,      ,      .    :   -   ,     . 
       ,   .
56
 .
57
  , 2017,  5, www.hij.ru

 -  , ,    .    .
     ,    .  , :  ?  :   .    , .  :    . 
    . .       .    .  ,     .   , ,     .       .
  ?
  .
    ,         .    , ,        .   ,      .  - ,        , -    .     ,    .
 ,    ,      .    ,     .    .    .
 ,   .    .
    ,   .      ,      .   .  -,    ?
     .
   ,    !    .   .
  ,   ,   . 
      ,     ,    .     ,  -     : 
 , .  ,   .   .   -   ,    .
           27.07.2147 ().
      ?   .
 ,  ,  .     ,    .
 ?    .
 ,   ,  , ,      .  .
 ,   .
     ,    .   .
 ,   , .
   .  ,   ,   .      .
 ?   .
 ,   .      ?
 .
 ,   .   ! , ?     !
    .
    !   .  ,  ,  .      .  , ,    .
          .  ,    ,  ,    - .  ,    . 
  ?      .
 , ,   ,       . 
   , ,  ,       ,   ,    . ,     ,        ,      .        ,      .  ,   !       ,     .    ?     .    .       :  -     ,       .  .    ,       .       -  ,   :  ,  ,    ,          .     .
  ,   ,         .    ,  .    .
   ,     ,       ,     ,       . 
     .     ,   ,    ,      . 
            ( ,              ,   ,      ).     ,   .     :          , . 
  
 
58
         .   ,        ,             , , .  ,   ,   .   ,        . -  . ,  ,  ,     ,  ,  .           -   ,   --   -  ,     ,  -, ,  , ,          .     -     ,    .      .         ,  ,     -   ,    .  ,  ,   .
     .        . 
  ,  ,  ?   ,  .
   ,   .   .   , , .
     ?    .
  .
   ,   .   ,  .
   !   .   ,  ,  !
    .
     ,               .        ,         ,   ,   ,             .    :  ,  -,     ,     .
    :    ,     . -   -  ,        ,  ,     ,    ,      ?   ,      
        ,       .       ,      ,     ,     ,    .   ,         ,     .    , - .
   (      ,           ),     ,     .   ,    ,     .  ,     :     150.     30 (, , ).     50 (?).
    ,        .     . ,  ,  -   . 
   :        ,  .  
  -          . 
   ,         . ,   -   . 
    , , ,   .     ,        .   .  ,      .  -  . 
 ,         : ,   ,     ,  - ,  -  
 , ,  .   . 
 !        .     ,     -  ,       .   ,          . 
  ,    .    !
  ,      .     .      .
 ,  ,   . ,         . ,   .   ,   ,    .    ? ,  ? , .
 ,   :  , ,  .  .  .
 !   ? ,    . 
 ,        ?   , -     
?  ? , .  , . ?  ,    . ,      ?.. , . ,   .
 , -     .
   ,   .
        :    ,  .  ,        ,     .  ,  ,         .        .     ,        ,   .       -,    -,      -,  , ,    ,      ,       - (,   ),       
59
  , 2017,  5, www.hij.ru
    , , ,        ,      - (, ,   ,     ),    ,             .  ,       ,         ,     ,    .      :        ,   .        . ,      .       . .
-,     ,     .            -.  ,    .   ,             . 
  ( )   , , .
   ,   ,      .              .   ,    ,    ,   .
   ?!   ,    . ,  ,   . , ,   :
  ? 
   .
 ?    .
  !    .     ,     ?
   ,   , ,   ,   .        .
  ,    ,     ,    ,        -  .  , ,   ,  . , ,    ?    ! ,   ,     ! 
?  ? 
        :
     .   ,     . 
  ?   .    ,   , !     ! 
       .      .
     ,   ,  .      ,   ,   .     ,   ,   . 
,     .      , ,      (  -). 
   ,  , .   ,   ,   .      ,         .
    ,     . 
   , .     : .
 ,   .     ,  .
-        . ,   ( ,    ),       .      ,     ,     .        .
   ,     . 
    ,   ,   .   .
     
  ,   ,   :     ,    ,         . 
 ,   ,    ,  , , ,   ,    ,   .  - ,    .     .     ,      . - ,     ,      
 !    . 
  :
 ? 
 ,     .       
   :
  !     !  !    !       !  ! ! 
  ,      . 
  ,      .
 ,     . 
  ,  : ,  -      ?   , , ,       ?.. 
   ,   ,    -     . 
    ,    .  -  , , . 
      .   ,    ?         . ,         ?
     !       . 
60
    ,    ,            ,      .     :  ,       ,        ,       .   , . 
    , ,      ,  .    ,    , -     .    ,    .   . 
 , ,    ,      .
        .      ,         .
 !   .    ,    . 
   .    ,   .
 ?    .   , .  ,      .
        .      ,        . 
         .
  ,   .   .
, .
   ,   .
 ,   .       ,  ,   ,  ,   .   .
      .
 , ,    .     ,  .
  ,    .  .     ,      .   .   .
 , ,    .  . 
   .
      .      : -   , -  .       ,   .     ,    .    :      .   ,        ,   ,    .   -  -,  ,              . 
    .
   ,    ,   .
   -  ,    .          .
   , ,    .
  ,   .     ,   .   .       . 
       
 ,   ,    .      - .
    ,      . 
     .
 ,     -,        .  :
 -,  ,    -.   .
 , ,    ,    .      .
  -         .   ,     .
    ?   .
    ,  .      .
    ,   ,    .    - . ?     ,       .
     ,    .      ,    .
 -,     ,      , .  ,  ,  ,  .    ?
    ,   ,   .    .       .    .
  :
   ,       , 
  ,   .    .       .     .        
  ,    .  -  -.
     ,   .         .
   ,   .
     ,   .
   ,    - ,         .      .       ,      .
   - :      -    ,     . 
  , ,    .
  , ?     .
  ,   ,       ,    . -,  -  .
   ,    ,    ,      ,          . 
  ,  ,           .      .    ,   .    -  -      ,  .
  ,  ,   .     , , , !
  ,    :
61
  , 2017,  5, www.hij.ru
 , !   , !  !
      .    ,   :      ,     .   ,   ,      ,         , -. 
   ,     .        .
 ,   .
 ,   .       .
   :   ,   . ,    -   - . ,   ,  - ,     .     :
   ,  .    ,     .    ,    .     .   . 
 - ?
    .
 ,        ,         .     ,    . ?
 ,    ,   .    .  ,  .
 ,   .     .     .  . .  . 
  .  .      . .
  ,   ,    ,    . ,     ? ,  , -.
  ,  ,   .   ,        .     , ? - .   
        , ,     .
      --,   .
 ,   ,  , .       ?
    ,     .          .
   ?! 
      .
     ?     .   ,     .    ,   - ,   ,   ?     .   ,      , , ,     -   . ,   ,       ?   :     ,     -  . 
    - .       :     ?
     ,  ,  
 ,  ?
 .         .
  ,   .      , ,        . 
   , ,       ,         . 
,  ,         .    , .   .  ?
    :
     !      ,        ,  .     ,   ,     .    , .  ,   ,    .  ,       .    ,  ,    ,  
  ,   .   ,  .      ,  ,   ,   .    ,    ,  ,          .     ,   ,   .  , ,         .    ,     . 
      ,     . ,   ,   ,      .   ,   .     .    ,    .    .
        .    ,  ,    ,              . 
  -,   .   ? 
 , ,  .  ,  .   !     . 
,   
  ,   ,   .
 , ,           ?   ?   ,   ,     .  .
   .
   .     ,     ,     . 
   .     :
 ,  .   !
62
,
..        ,   ,         ,    22 ,  ,   2017 ,     (Nature, 2017, 544, 7649, 149150, doi:10.1038/544149a)
     Ia,    ;         (Science, 2017, 356, 6335, 291295, doi: 10.1126/science.aal2729)
..      ,            19961997 .;    ,    ;        ( , 2017, 51, 2, 174181) 
          :       ,       ,    (Nature Chemistry, 2017, 9, 318324, doi: 10.1038/nchem.2628)
   -       ; ,   - 2015   40%   ,  ,  -  (Scientific Reports, 2017, 7, 44586, doi: 10.1038/srep44586)
 -          ,       (  , 2017, 472, 6, 716719)
              ,         ;         (, 2017, 25, 2, 215230)
 ,      ,       1990        ,        ;        3050  -   
     XIX       ,        .   ,      . ,   ,   , ,  ,     ,   ,      ,     .     2016 ,   ,       :   47% .       :      37%,    21%.    . 
,     ,          ,   :         10%. -    : -          ,  -.       ?
      ,  -   ,          (American Economic Review, 2017, 107, 4, 12071238; doi:10.1257/aer.20151211). 
  ,      ,   2012   .  ,           7,5  ,   137,            . 
     20122014 ,  41%      ,  35%  ,  16%  ,   8%   .      69  .        41% ,     31%.       :  38%    35%  .    ,   .      ,       ,     :       0,4  3,3    . 
            .  ,     ,  ,     ,     -;      ,           .  :              . ,       :  ,        ,   ,         .
.
   
 
63
  , 2017,  5, www.hij.ru
,    (, 2017, 4, 506512)
   ,     ,   (Proceedings of the National Academy of Sciences USA, 2017, doi: 10.1073/pnas.1703509114)
             ( , 2017, 96, 3, 350359)
,     ,  ,   ,       ,        (Nature Biotechnology, 2017, doi: 10.1038/nbt.3835)
 ,          ,    ,    ,   ,  ,  ,   ,    ,  ,   . (   , 2017, 67, 1, 332)
             ,            ,     (, 2017, 62, 1, 144150)
            ,                (Journal of Research in Personality, 2017, 68, 1522, doi: 10.1016/j.jrp.2017.03.005)
 GTF2I,         ,       ,      ,  ,   ,       (Biology Letters, 2017, 13, 4, 20170051, doi: 10.1098/rsbl.2017.0051)
  ,    ,      (Journal Of Ethnicity In Criminal Justice, 2017, 15, 1, 5277, doi: 10.1080/15377938.2016.1261057)
  ,          ,      ,         .   . 
  ,  :    ,   .         ,   ,                 ,   .        :      . ,        86%   2014   20%  . 
     :      ,   3,5  ,    .          ,  ,  ,           . 
            . 
 ,         (Nature Human Behaviour, 2017, 1, 0082; doi: 10.1038/s41562-017-0082)      ,         ,        .              ,  . ,  ,          . ,      :   ,      85%,   60%  . 
       ,      -    ,     ,    .       ,             .    ,    , , ,    .
 :                .     -     .
 
.
  , 
64
  
        : 
,            -,   ,      :  (),    , ,           ,    ,     ,   , ;  (),       ,   ,  ,   ,    .
,      ,  ,                  ,   .               ,        ,   ,         ,    ,        ,    .              ,     :    ,  ,      ,         .
       .            .        ,      .    ,          ,    ,     ,   .   ,          .          (  , ,    .  -        - 셻),       !        ,    !       .            ,          
      ,          :           ! 
  ,    ,         .
              ,        ,    .     IV     . ,      ( , ,  .  ,    .     )   .      ,         ,   ,       .
        ,     .          ,    ,    , ,      .         ,     -    .            ,        ,      . 
               - (  ?),     ,    , ,   ,   ,  .           
,        ? 
 , ,        ?
 . 
.., :       :     ,      (100150  85%    ),   ,    ,     (50% , 48% , 2%  )  ,  .
.., -:           :              ,       
.., : ,       , ,      ,     ;  ,         ;      ,      .
.., :   ()        .
.., :      ,  ,   ; -  ,     ,  tulle.
.., :          3%-   
.., :      ,      ;           ,     ,          ;       . 
...,  :   ,        , ,        , ,             ,  ,    .
  , 2017,  5, www.hij.ru
 .
  
      .              (    ) .
 ,     ,    ,     ,    .    ,  ,        ,   ,        :          .      . 
            .                .     ,     .        . 
          ,      1965     .        ,       .        .
                    .                .         ,      60  350 ,   ,  .     ,            .
              (      ).             .                      ,    .                   .
            ,      . ,      .  ,  ,        ,        . ,   ,    ,          .     ,    .  ,    ,   .
                  .     ,    ,    ,         .          ,      .
,                . 
        ,  ,    ,      ,      .          ,  ,  ,  ,        ,     -,              .              .       .
 ,  