5
  
 - 
/ 2022

    
19  2003 , .   77-8479
ISSN 1727-5903
 :
 
.. 

. , . ,
. , .  . ,
. , . 
  
.. , .. , .. , .. , .. , .. , .. , .. 
  
.. 
   27.05.2022
   .
123001, , 1-  -, . 1
  
119071, , / 57
  :
8 (495) 722-09-46 e-mail: redaktor@hij.ru http://www.hij.ru
:
https://www.facebook.com/khimiyaizhizn
https://vk.com/khimiya_i_zhizn
https://ok.ru/group/53459104891087
https://twitter.com/hij_redaktor
https://www.instagram.com/khimiya_i_zhizn/
        
         ,  72231  72232
  
,  88763
    
(.  (495) 443-61-60)
 ,    2021  2017
 -, (495) 121-01-16, (499) 789-45-55
-, (495) 789-86-36
, . +7 (495) 369-11-22
, +7(812) 786-58-29, +7(812) 337-16-26 .
-
   
  
 Ļ
      
        .    ,      .          
, ,    ,
,  ,  .
 

   
  . . 2
  
 . . ⅅ16
   
? . 26

   . .. ꅅ30

֗   . . 34
   
 . .. ..40
 
   . . 񅅅46
 
:   . .. 腅..50

 . . 텅58

 . . ⅅ..64
 	10
: 	23
: 	37
: 	54
	57
 	62
, 	62

      :    ,   .     .   ,  -
. 
  
 ,       .    :     ,      ,   ,   ?
  ,  
        300  ,       .      ,        2021   ,    ,       - .
       ,     ,      .            ,       ! ,      .      ,         ,       ,        ,   .        ,        .
 ,         ,  -,        ,      .  ,       ,  

2, ,       ,       !  ,              .
        environmental DNA (eDNA),         ʻ,      .
  
        ,     ,        . ,         ,        .  ,    ,      ,         .  ,           .
        .      ,        ,   ,         ,   ,     .     ,       ,            , ,   (.   , 2022, 4).         ,    .         .
       .      ( ,  -)   ,    . -,        ,    ,           ( ),   ,        . ( ,       ,        ,  .   , 2019, 9.) -,            ,       .   , ,   .
          .     ,    ,       . (              ;
     Chelonia mydas - ,   ,      

  , 2022,  5, www.hij.ru	 
3       -   -  .      ,  ,  -       ,      .)  , ,     ,      .   ,       .
 ,      - ;      ,      (, ,    .).     ,       -   ,   ,   (    ).            .   -    .
   
      ,       :    ,    . ,   ,    ,     .       :      ,    100  .       ,   ,    ,        . ,   ,    : -        ,     .
 -        : -  ,        ,     .   ,   , ,  ,    ,    ,       . ,       ,     ;    -  .         .
   ?       .           ,    ,  ,  .            .           .        
4  ,   ,    , , ,     ,    .
,   . , -        ,       ,   ,   ,      . (     ,      :         .)  ,          .
 ?
 ,    ,   ,    ,    (   ,  , , ).  ,   !       .       ,  .     ,       ,      . ,       ,  ,  ,  .
   ,     ,          .    -    ,  ,  ,     (Scientific Reports      2022 ).    , ,     ,    .
             ,        ,    .  , ,      .         .         ( )      ,     . ,  ,  ,    ,       (  , ),     .
            .      ,   ,   ,        ,        ,  ,     .
   (Heterocephalus glaber)  ,       ,     

  , 2022,  5, www.hij.ru	 5

  ,   -.     ,    ,        
,   
   ,       .        ,    ,  ,   ,       ,    . ,     ,         ,   ,        .        .           ,         ().   ,   -. ,     ,          .
  ,     Chelonia mydas,        .          ,   ,    .      ,      .     ,     (     , ,      ).  , ,    ,    .
,       ,           .     2021 .               SARS-CoV-2,              . ,           :  
6   ,     ,     .   .
     -     - .  ,    , ,         .   ,    ,     .            ,    23  .     ,      . ,     .
     --                    .        . ,        ,     ,  ,    Water   ,  .         ,       
           . ,    ,     -.  ,     ,     ,  -    , , .
             -    .            .   ,        ,   ,                      .     3000 ,    ,   . ,      ,  ,     ,  ,   .        .   ,       , ,  ,   .
  
       ,    ,    .     ?
     ,      ,        . ,               ()   
     -    .    

        ,  -  .        ,    .         ,             .

  , 2022,  5, www.hij.ru	 7
  -  
 , , ,     ,    ,   .      : , , ,  .        ,             .
       2021    Science.              ,          ,    --   ,     .
:   !   ()   ,  ,       .    ,     ,              (, ,      ).      ,  ,                2017 .      
  (    ,   ,     )          .
      ,      .         -  .                 ,   , ,    .    ,      -   ,       .
  ,        ,          .           ,   .          ,    .         ,  ,    ,     ( ,           , .   , 2018, 9).        .   
8  .      ,        ,     ,    .    :    -    .
 
    --     (      ,   ).     ,     ,    ? ,    .
,   ,      ,     ,     ,     ,   ,  ,  . -          ,        .  ,             .
               :  ,    .        ,  ,        ,     .               .
   ?      ,         , ,   ?   ,   .           ,            .
,       ,  .      ,   225  ,       .    , ,    ,      ,      .       ,   .            ,  ,    . (    :     ,  .)    5  2 0 ,      ,        .      .      ,    ,   (  )   .     ,           .
  ,      eDNAir,        ,    .    ,    ,    ,   ,      .
      ,         ,    .        ʻ    ,     .      ,       .
   ()    ,   ,  85  ,    , , , , -, , , , ,   .
  ,   ,    ( ,    eDNAir  ),        .      2022   Current Biology.    49 ,   25.     ,   ,    ,   ,     (  ).            :     .
  ,    ,     :    .  (Muntiacus reevesi),  ,   ,    .
   ,             .  ,     ,  -        ,     .              ,   .
       .         ,      ,       ,        ,     .
  , 2022,  5, www.hij.ru	 9

 
   
,         :           ,       .          ,  -   ,    ,     300  .
     -   .                .        .
           ,     . ,     ,    .     , .
        .       ,  , , ,  -  ,     ,     ,     .
         --      ,  -  ,     ,     
,  ---  ,     ,   ,    ,              .
        ,      1904 .             . ,              ,     .
,       .        ,      .       ,     . ,    ,     .        .      .
     ,        .     ,    .       .
      :        ,       .          .        ,   ,     .
,    -  .    ,  ,        .  ,         ,         .
            ,  1944 .   ,           .    .      ,         . ,         900 ,     .
     -      ,        ?  -     10-20 .        - ,  ,   ,  ,   .
     ,  .  ,               .
    ,   ,   .      XX .      ,    - ,     .         50 .
     . ,          ,                  .
  14      .    -     New Shepard     Blue Origin  - ( ).       400        .            .                   .
10

 
,              .    .    -   ,  ,      .
  -             .  ,  -      .  , ,     ,  .     ,    .
         ,    .   .    ,      ,      .      ,     .   .
   
-     - ,   .      .     ,     .      .   ,  ,       -   .
   -  . ,     .         .  ,  , .     ,    ,       .   ,   ,             .
 .      -  -,   .   , ,  ,      .        :      ,   ,   .
           .    ,    ,    ,      .       .
                 ,    ,         2500  .   36 ,    ,          ,     .
 ,    ,    ,      ,   .           .           ,     .
 ,    .    ,   .         ,    .      ,    ,  . ,      ,       .
, ,    :      ,   .        ,    .
         - .   ,      .   ,   ,        .  :    .   ,      .
  
           - . ,    .       , , , , ,  ?  ,    -  . ,    .
  ?      ,    .     ,    , , -  ,   -   , , -   .
   .       .     ,    .       , 
  , 2022,  5, www.hij.ru	 11

 
   .      ,    ,      .       -  .
    .  ,   - .                   .
          ,         ,      .
       ?  ,     ,               .  ?       ,    ?    ?
           .         ,        .      ,      ,     ,   .
,  17 ,          ,           . ,        ,      .
       ?      .   ,  48      ,   ,     ,    .    -            .
  .  ,    ,             .   ,    , ,       ,       .
     -     .   ,               .  .  .
   , ,          .       (    )    . ,          .     ,          - ,    .
  
  ,    .    ?  !    ,    ,      .   ,    .
    ,          ,  ,     .
   ,     ,     ,  ,   .  ,     ,   ,       ,   .
   ?         ,  .    .      ,       .      ,   .     .
          .  ,  ,      . ,    .
        ..        ,        .    .
,    Daphnia magna,      ,    ,            .
       ,     Chaoborus,    ,      .     .
     .       ,    .        ,       .   (,   )    ,      .
    ,       ,
12

 
         ,        ,   .
                  .         ,    ,                .    - ,  !
  - 
,                 ,   .  ,     ,    .
        .       .        : , , ,      -   ?   ,     .        ,  ,   ,   ,       .        ,   .       .
       .      ,        -   .       ,         -   -   . .     ..     .       ,   .
,   ,      .         . ,    ,              .    ,        , ,           .
   ,   -   .         , -   .    .     ,       ,       .
   ,    ,       .       .  -        ,   .
      .    .      ,       .     ,     .
 ,    ,    ,       ?    ?     .
     ,        .       ,          .
    .      ,       .              .
,           !        ,     .
    .        ,       .                  .
       ,     .    .
,    .           ,   ?   ,    , - .     ,         ,  , ,   .
             .     .      ,       ,
  , 2022,  5, www.hij.ru	 13

 
    .
   ,          14%  . ,          -,       ,      .
,      ,       - (-).            .
     ,     -.          ,      .
   -     ,    ?   AnAge  ,          122,5 .  .
,      .     .   ,     ,  :     ? , ,    ?   ,   .  , ,   ?  , ,  ,  .  , ,   ? -  ,     .     ? -    ,          . -     ? - , ,  ,     .   ,   !   .       ,   -. - , .
   ,       .     ,  .     .

 
     .            . ,  , .
 ,     ,     .  ,    ,  1940-             ,   -.
       .              .         ,    .
-  Raytheon,    ,       1946 ,          300       .     ,           -.    ,    ,     .
  ,  -  ,     1946     .            -  .          ,    .
             .       , ,      ,     .
   ,     .          .  ,       .     ,              .
   ,   1795      ,        .
       1911     .  ,         .               .        .
  .    .    -   ,  .  25       .    ,     ,    .
,     ,     .    ,         .      -    .           .
   ,      ,  .      .     .  ,  .     14

 
         .
      II       ,    .     .  ,      ,       ,      .       .      ,    .   , ,  .
     ,     ,    .       -   ,   .         .
       ,   .               -     .       ,    .
      -  ,     -        10     10  (     ,     ),   -  150C.       .
  ,      -   . ,  ,  ,   .    -     ?      .
     .            .        ?  - ,     ,       .
   ,    ,    ,      .     ,         .
,        .       ?   ,    .
  - 
    ,         .       ,         .         
  ,                     .    ,   ,      ,   .   1669       ! ,  -    .    !
             .             27  .   ,                 .         .      .
,      ,        ,           4,5%.
   .      - 2600   16     ,    377   .  ,       ,    .
   ?  ,         10   ,        .        .       ,   ,      ,    .  ,       ,       .         .
  ,      ,     -     - .
    -  -  .      ,  ,      .   ,    ,  ,   . -,         .
 
. 
 - 
  , 2022,  5, www.hij.ru	 15
   
 - 
.. 
  
  
             ,   .  ,        .         .      :                ,  ,  .
16
           ,       .               .      :           , ,  ,         ,      .
-  
 ,     ,         .      .            .        ,    ,         .              ,  .     ,           ,   .
   99%        :          -.   ,   ,     ,    .     ,      .       1% , -   :                   .    .       (, 1%  )    . ,           ,   .
   - .
       ,     2040 .   ,       ,    ,     2 0  . ,             ,       .
   ,                , ,        . ,      ,      302 .
   ?     2022    114   (,         ),          .      ,      .     100  ,    ,       ,  .     ,  ,     , ,      ,     .
 ,   ,   ,      ,           ,      .                 ,         ?  .
  ,      ,   ,      (     ) .          ,      .          ,            .     ,        ,        ?        ?
 ,        c,   ,   .      ,          ,         ,            .  ,      ,     ,         .
   2008 ,       : .           .
  , 2022,  5, www.hij.ru 17
 
  .  1971    (Leon . Chua)      .        .  ,  ,    .       ,         ;      ,      ,      .   ? , .        . ,     , .      ,   ,   .
 ? ,         .   ,       ,     ,       ,        ,  ,    ,    ,     .       . ,        ,  ,   ,   ,      .
 ,        (IEEE Transactions On Circuit Theory, 1971, 18, 5)  ,      ,   .    -:     ,      .           ;     .             ,   .    ,  .       ,     ;   ,     .         .        :    ,       ,      .
    ? ,   .      ,          .     ? , -  ,     .          ,   1949   ,    .
  ,  ,  ,   ,  ,     :           - ,     .      :    -  .
,     ,      ,      , ,    .     :             . ,  ,    ,   , , ,      ,        .
  
          :   2008         ,         .   . -,              , -  ,   ,    .  -,   ,     ,    . ,     .   2008     Hewlett Packard     - (R. Stanley Williams)    Nature    .      ,     .
-     .        ,         . ,      TiO2,     ,  ,                   ,    .      ,   .
       .        ,       .         ,     .
  ,  ,  ,       .    
18 .  ,         ,     .          :   .       ,   .   ,   ,        .      ,     ,      .  , .
               ?     ,     . ,              .       .           (      90     2002 ),       :      ,   .
       .         -     : , , .      .  :          .              .
  
      -   ?     ,                 (Martin Ziegler)  2012 .          :   .    -     ,  .
,        1904  ..         .     :             .  ,           .
     ,    .     - .         ()  
            .      ,    ,        .          ,    .   ,   ,            ,      .     ,    :    ,      .     ,  ,     ,  :  ,     ,       .       .
().  ,      :         ,      ;         .              ,       .  :  -       !      ,           .
  
          ,     ,      ,  ,   ,        .    ,    :                     -   .  ?
   . ,     ,   ?       .   ,     ?    -  ?  , ,           . ,          , 
  , 2022,  5, www.hij.ru 19 .     . , ,    (Jeff K.Y. Sun)     ,       2015 .
       ,       .          ,    ,  ,          ,         .  ,   ,     ,     .     ,        ,             .
  ,    . ,       ,   , ,      .  ,    ,   :     25 ,  5    ,  70       .   ,          ,     , ,     -    .        .
      ,          .         ,   ,  .               ,      .                      .
  
    XXI        ,         .                ,    .      ,     2 0 1 8    ..     :              2005 .
 ..       . ,           2000    ,     .   ,     ,      :   ,       .       :              .  ,    ,  ,   - .   ,    ,    ,     ,
>            ,   .
       

    ,      .
 ,   ..        ,  .         ,    ,  ,  ,      .     ,  ,      .      ,   .
          . :     ;   . :     ,        ,  ;    -  . :     ,        ;      .      , ,  ,    .         :    ,   .
     ,    ? .      ,    ,       .            ,   .            .  ,        ,     .
  
 ,          :     .    ,  ,   :             ,         ,    ,       ,      .
     ,  ,  ,  ,      -  ,       (   ,          ).      :    ,        ,    ,   , , .  ,    ,  ,    ,     ,   .
   ,     , ..      .         .            .    ,       ,    :   ,    .
     :   ,   :      ,        .  ,    ,         .    ,  ,      ,      .          :         ,         .
  ,          ,    .  , ,   ,            .     .
   
      ? ,      .                  .         .  ,       !
  .         .       .    ,       ,       ,   , ,   .  ,        ,    ,           ,  .       .
 -         ?      . ..   :        /  
  , 2022,  5, www.hij.ru 21
    ,      ,    40      . , ,  ,  -    ,    .        .     .     :         .               :   ,       ,                  . ,   ,      ,      .       ,       (         ;      )  ,      (    )      .        ,  ,       .
 
,     -    ,    . ,    ,                ,       .
    .    .. :          .    ,           :           . ,      ,    ,   ,        .         /    .               .       ,        .             .       ,      .
   , ,       ,             .     ,    (, ,    )    .         ,   ,    ,   :             ,         .       :         .
 ,          ,    ,          .          .   , ,                    ,        ,         .
 , ,    ,     .    -     ,  ,    .         .     , ,        .   ,      , ,  , -    .
    ,           XXI .        ,     .
22
: 
 
   -       .         ,          .                    .            -   (Elaine Bearer)     .              .
          - .      ,          ,   .    ,  -     ,      -  .   ,       ,    .
       ,   ,  ,        .              .  ,          .  ,     , 
      .
     -, ,       ,        . ,     ,            .        ,  -    -        -      , -    .
      . ,           -  ,         . ,  ,

  , 2022,  5, www.hij.ru	23
     -,       -     . (NMR in Biomedicine, 2022, 15 (7-8), 456)
  
,    ,    ,                .  ,   ,        .                .
                 (Tiffany Braley).         .   :           .
  ,     ,  :           .           1369 ,         (65 ).   53%  ,  32% -    .       :  ,            0  27.
  ,        . ,           :      1,2 ,  .         .  ,        .    .
   ,    :         ,    .  ,  ,      ,     .       .      74-     ,  38       . (www.aan.com)
 
,    , ,   .     ,     .      ,   -    .        .      ,              .
           (Richard Bethlehem)         .               .
      ,     .              .             .           .           .
              ,       .         .
 ,    ,     ,          ,    .      ,        ,       .
  ,    ,     ,            .          .
,   -,         ,     ,     .
             ,   .          .              .
  ,         .       ,           .       www.brainchart.io.           ,   24       . (Nature, 6  2022)
 
  . ,   ,  . -,     -    .     ,   .                ,      .        -        - (Sam Norman-Haignere).
    ,      2015 .            165  ,    ,      ,   .
         .           .   ,    ,    ,                .          ,   .
        ,            165 .    -      ,     .
,        .         ,      .     ,            ,         -   .
 ,                    .      ,        .          (Rebecca Saxe) ,      .  -       . ,    ,         ,     . (Current Biology, 2022, 32, 7, 1470)
  
  ,    ,       -      .    .          .          ,         2020 .     ,         (Connie W. Tsao).
,   ,         ,   ,    ,       ,     - ,   .     -   36       3,5  -   .
    ,     1990  2020         184%,      66%   .               .   ,       .
      ,        .       .  ,           . ,             .         ,     ,    ,  --   .       .
   ,    :  , , , .  ,        .   2015-2018 ,      47% .   ,         ,  -   30-40%.
       ,  .        .    -    .      ,      :  ,  ? (Circulation, 145 (8), 2022)
 
. 
  , 2022,  5, www.hij.ru	25
   
. 
?
    , 19  2017 ,   Pan-STARRS     .     26 /                .             .         . , 3  2018 ,        ,     .
             .    ,  ,     ,      .             .          ,    ,        ,      .
26
                ,   C/2017 U1 (PANSTARRS).    ,       .       ,    ()    ,     .
      ,     .         ,        ,   . ,    ,        1:10.         . ,  ,    ,                   .    ,       :     ,      .    6:6:1    ,          1:10.         ,         ,          .
  .        .  ,             1,2.   ,       ,         ,          .  ,    ,   -   :   ,                 .       .        ,             .        .    .
 , 
          1I/ Oumuamua,     -.  1     , I     (interstellar),  Oumuamua -  ,   .
         .      ,   ,               .               .  
  , 2022,  5, www.hij.ru 27       ,        .
   ,   ,     .             ,     (Gregory Laughlin).                   ,           .       ,                    (metaculus.com.)
      ,       ,    -       ,           .          ,             ,      .             .
         ,     ,     .  ,    ,     ,              .           ,       ,    .
  
  ,                      ,    .           (Avi Loeb)    ,      .               Extraterrestrial (. ),    .         ,         ,    Science.
        ,         ,    .  ,  ,        .
        ,           (Galileo Project).     ,  ,    .
    -      (Jonathan Katz)     -.           :   .                .     ,               .  ,  ,    .      :      .
,    ,      .         ,      .       ,      . ,  ,  ,                ,         .
         .         ( A m i r S i r a j )      2019 , ,  .      ,       2014 . ,   ,    .
 ,    ,     .    ,    ,       .        ,  8  2014          .             . ,    :      .
28
  
            .   2019             ,    .             3,           .              2I Borisov.
        .       ,     . 2I Borisov          .   ,             .          ,   .
      (CN), , ,      HCN,     . ,                ,    .
  2020 ,    ,      .     ,      :            .     ,       .  , 2I Borisov      .  ,               .  ,     ,     ()    .
 ,     -    .        ,      ,         .            Acta Astronautica        .         ,      .
     ,                ,        .   ,    2 027    Falcon Heavy           2052 .              .
 ?
  ,             ,             .  ,          .  ,             9     ,      .   ,   ,         ,   .
      Advances in Space Research      ,            .       ,            9 ,     .
  ,           .        ,      .     ,            ,       .
 ,       ,       ,    ,      .  ,   ,  .      ,       .             .
  , 2022,  5, www.hij.ru 29


  
  
.. 
    
  .          ,    .     ,     .
  
 ,  .   ,    ,  .  ,      .  ,  ,   
30  ,    . ,         (   ),   ,    -.            . ,     ,    ,      .
              1215  ,  50  ?
,    ,     ,    .            ,        .    ,       ,     ,     .
   . ,   ,            ().   ,        ,      .              .          ,        ().  ,    .            .
       ,  ,    -     .     ,  ,  ,  ,          .   ,    ,      .  ,       .   , ,     -    .    ,  ,        ,          .
 ,  1 9 7 0 -      ,          ,   .      ,   - ( ).   ,      ,        .      .  ,       ,      ,    :     .
     ,       ,  .          ,          ,    .            ,      .     .
     - ,     .      ,      .  ,      ,   ,            ,  .     ,        .       , ,  ,    , ,   ,      .           ,             .
  , ,  .        ,       .         .     ,   .
    ,        .         .   ,            ,      ,        .
   ,        ,      ,    . (         .) ,        ,   ,  , 
  , 2022,  5, www.hij.ru 31
 ,    100%-  ,    .
   ,   ,  .  ,            .                ,    ,     , .   ,        ,    ,   ,     .         ,       ,          .     .
     :          . , ,   ,      .          .         ,     .
 ,  
-     ,   .     ,      ,         ,         .   ,     ,    .
 ,     ,     .     -      .         .            - .     .
 2019      (John Speakman),           ,        .    29  ,     12 ,      .          10  80%,     .        ,         .     ,                    ,      .
   .        ,  .        ,    .          .  ,           .      ,          .
  ,    ,    .       (Kevin Hall),       ,      ().
   (   30 )  ,      20,6  40,8 (  27,8)    58  126  (  80 ),       .        ,      ,   10%   75%   10%   75% .       .      ,       .     ,  .  ,        .
   ,               , ,      ,  .         6 7 0  ,   ,       700  ,        .        ,   ,     .    ,  : 1,77      1,09   .          ,           ,  ,  ,    .  ,         ,         .
   ,     ,     
32,    ,           ,      . , ,           ,    ,       .         ,        .         ,    -.
  ,      :  ,    ,  ,       .        ,    ,        .
             .   ,    .       ,       (      ).       ,   .       .
,      (   ),       ,    .  ,   ,   .    ,         ,    ,     .  ,     ,  ,    ,        .           .
 ,   ,   ,  ,           .         ,   ,       .       .
      ,     .         ,      ,   :    .           .
      ,   ,   .             .     ,        . ,   ,      - ,        .
     ,         ,    ,    ,    ,   ,        ,    . ,      ,         .
 ,    ,           .                  .      ,      .   ,        ,     .    - .   ,     , ,   ,      .              . ,  ,   ,   ,         .          ,      ,           .       ,   ,   .
       ,     ,  , ,  .     ,   . , ,   ,     .        ,          .
  , 2022,  5, www.hij.ru 33



        .      ,  ,  -       ,     .       .           (   ,  , ),   ,       , ,    ,        ,   ,     .         ,   , Polygonum multiflorum.
  (Polygonum)    .      200 :   ,    .     ,           .
      ,  ,    -,    , ,    .     ,  ,   .
      ,           .    ,  , Polygonum aviculare.   ,  ,   ,   ,          .     .    ,   () .
   .        ,       - .         .     , , -   .
   ,       .      .  ,       :   ,  ,  ,     .        ,    .
 ,  (P. bistorta),   ,     ,  .   ,   ,    ,   .           ,    ,      .        ,    
     (   );   , ,    ,  ,   ,      ;    ,   .
    ,     .      ,        .       ,       ,    ,       ,     . ,       (.   , 2013, 10),     .  ,   -   (   [] -),   973 ,     P. multiflorum.
    ,        .      ,  .   -,    ,    .     ,  ,  34 ,  , ,        .     ,      .     ,  .
     , , .       ,    P. multiflorum    .     ,    Glycine max,     ,   (   )       .       ,    , ,       ,  ,       .       ,  ,   ,     .
       ,     
  , 2022,  5, www.hij.ru 35 
          .        .    , ,    , , -,   , , , , ,  , ,   .     in vitro,  in vivo,       ,        ,    .   .
        , , ,   ;          ,   ,   ;     , ,     .              ,      ,     ,     .       .   ,   ,      ,   .
 ,   -,  . ,          ,      .      .  ,      ,            .    ,  ,             ,          .     -36  ,    .
    ,              -.     , 2,3,5,4? -- - 2 - O - ?-D- ( ),     ,        .            .   -  (  )     .
               (   ).        17%    .      ,     .
        ,    .        ,  .        ,       .            .
   : ,         ,      ,  .         XIV .     ,   ,           .   5  78 .     ,   ,      .         .
         , , , ,   ,      .      ,    .       ,    ,  . -,    ,   ,     .
            ,     .     ,      .   ,          .
. 
:
 
     .               - .    ,   , ,           .  ,            ,         .
 ,       ,   .   ,    -.            ,              .        .
            - (Yoshifumi Oshima)      -       -  ,      .  ,   -   ,       ,            .
        .        .      - ,     ,        .    ,        ,          .  ,  -     ,       .           .
          . ,            90   30      .         -  22 .
          .         .   
  , 2022,  5, www.hij.ru	37
    ,   .          ,              ,      ,       . (Physical Review Letters, 128 (14), 2022)
  
      ,        .         .      -     ,      .
    ,     ,  -.             ,               .      ,     . , ,  .
                      (Takuji Adachi).        ,             .             ,          ,           .
 ,     ,    ,           .        ,  ,       .        ,      . ,        ,   .
 ,   -   ,     .        .  ,         .
 ,             . (Proceedings of the National Academy of Sciences, 119 (16), 2022)
  
          .              ,     . , ,             .
           ,        .     ,    ,              .
              (Wilson Ho).       ,              .
        ,     (Cu2N),    .                  . -         . ,    -    ,     -    .
                .                ,        .
         .          ,           .       ,  ,      . (Science, 376 (6591), 401)
  
 -   ,         .    
38   ,    .. -.    ,          .
   -    - .         ,        .
                (Osamu Takahashi)   .   ,    .
               .   ,            1b1 -   .
   --      . ,     - ,        ,        
           . ,      ,         .   ,        ,    .
       ,    ,    .   ,              .
  ,         ,          .
   ,         ,    ,   ,  . (Physical Review Letters, 128 (8), 2022)
  
     ,  ,    ,      ,    .              ,   ,         .
         .        ,           --- (CPK),    ,     .
  ,        ,     .    ,      -,   .                ,    ,    .
    -   ,           .            ,              - .
           (Eiichi Nakamura)            .                  Z,     ,       .
  ,          ,         .     Z-,      CPK-.
 ,       ,    ,                      .    ,       .            .      ,      ,       
,            . ,    ,        ,          ,      ,        ,      . (Proceedings of the National Academy of Sciences, 119 (14), 2022)
 
. 
  , 2022,  5, www.hij.ru	39

   
.. ,
 
 
    (  , ,   )   ,      .    , , ,        .     .
  !
    .         ,   ,        :       .
      ,      ,    (       ,   .      ;     ).      ( ,     ,     )      ,    .            ,           .
      ,        .   ,       ,  .   ,      ,    24 ,       1215 .
    ,     - ,         .               ,  .      ,   , ,   ,         .         , , , , .    -     30   !
 , -  ,        -,    . (       .)  ,   

40,      ,         .
           . .. -  ,              :     ,     .    ,        :        .       ,     ,    ,    .
    , ,     ,     .           ,       ,     .        :   ,      .  ,      ,     . ,       ,  , ,         .
,          . ,        ,         ,     .                .          ,     .      , ,   ,     (      ,     ),      1020 .        100 .        .
  
     ,     . ,      .     ,     .     -   ,       .      (   )   ,     .     ,       ,       .             ,      .        , ,      ,     ,  .            .
    (   ;     ,  )     60      80   .    , , ,   ,          .      ,    ,     . ,    ,      .     ,     ,       67      .
,        :    ,      .  80-   ,     ,           ,        ,    , ,  .          ,       ,      .       .     ,          .  ,  ,     -   ;     ,   .
      ,   . ,          .          .
         .    ,  
       ,  
  , 2022,  5, www.hij.ru 41 
       ,  , ,          .        ,   .
    ,    ,   ,   .       ,      .       ,     15   .    ,  ,   .         ,           ,       ,      .
  
     .       ,   ,       ,  , ,  ,      ,     ,     ,       (  ) , ,    .
           ,  ,    , ,     ,   .          ,  .           , ,  ,      .      ,    ,     ,   ,   .
       .         ,         .       :   , ,     .   ,       ,     .
      ,       , .       , , .       .
,          ,     .      ,    .  1948     ,     ,      .       1956 .         .        .  :     ,  ?       !  :     ;      ,       .
       ,   ,     10      .             ,            .       ,       .
     .        ,       .        .
    
    ,         .                    ,   .         ,      ,      .
       ,            .     ,          .
,        ,   .        ,     1 5 .    ,     . ,     ,     :     
42.     ,     .        .         ,   .      ,     ,          ().     1549     1930-.
 ,  -  ,    ,    ,     ,   ,       .     ,     .         ,     9  (,       ,  ).     ,  .     ,          56 ,   15  .     .    , .        ,         .
                      2,5      3       2 .
  
      ,   .      ,     ,    . ,  ,  ,        ,     ,    .       ( 5400 )   ,       ,    .      ,     :     . ,      ,        ,     .         ,      ,       .       .              ,   .      .    ,       ,    .       ,    ,      ,     . - 
      .         ,        .      ,     .     , ,   .        .       ,           .     .     ,   ,  ,  ,  .  ,      .
 ,       ,     .         ,     .        6 12,      ,    ( ,     :   ).      .
      ,      ,  , ,    .
 ,   
      ,    .         . -,    ,    ,     .         .
  , 2022,  5, www.hij.ru 43 
     
  -         (    , Philetairus socius).        .      78   ,      ,      .    ,         .      ,      .    ,     ,     .         ,        .
     -      .           ,         ,  , .     ,      .     .
               .   ,  ,           ,         .      .      .      ,       ,    ,        .     11 .        4,5   , 3     18   . -      , ,    33 ,  -44 .        35 ,   ,   1015%    (    ,    !).      - ,   .       ,  ,   .             (     ),   1 9 6 2 ,     -,     .        , ,  ,     .        :    .
   ,  ,       ,  .                , , , .    ,  : ,   , .        .     ,     ,     ,     .              .     ,        .
  
      ?  ,   .     .     ,  -            .  ,    ,         ,     .         (19071990).      ,   1942          ,           .
    3 D -         . ,   ,               ,    : ,            .  ,       ,           .
       .     ,    ,  .   , ,   .  ,       ,    ,   . ,        Science  2017 ,             ,   -  ,   .       ,  , ,     ,     , ,   .
   , ,       .        , -  .  ,      ,    ,   .            ,   ,  , , .      -    .  ,     ,   ;        ,    ,   . (,     ,   -,  ,   .)    ,        :  ,   ,    ,   ,   ,     .  ,  ,    .
  ?
      ,  ,            .   ,   (   -  )        ,         .       , ,  , , .
                 .  , , ,       ,   ,    ?      ,      .      ,    ,   , ,  ,     ,    ,  ,      .   ,        ,     ,  ,        .      ,       ,        . , ,           ,   . ,      :     ,   .
 ,        :    ,   ,       .         ,     ,      . ,       ,      1213%              .
   :          ?  , -   ,     ,      ,       ,   ,       ?  ,            ,        ?
       .             .     ,       ;        -,      .            ,          ,  .       ,   .            .   ,    ,  ,    . ,            ,    ,        .          .      -  ,  ,    .
         .. :   , ,   , . . ,       ()    ,            ,   .
, -  ,      -,   .                .
  , 2022,  5, www.hij.ru 45
. 
   
     ,  ,  .           
. 
 ,  ,       Rhombodera basalis  .       ,         . ,    ,     .   ,          ,     .           .
46
         .    ,  ,   ,       ,       ,  .      , , , ,  ;      .   ;     ,      . ,  ,         .      ,   :            ,     .      ,   ,   ,      .
-    ,        XIX ,      :        .               :       100  .
 ,      ,      .        ,        :  ,  ,          .  ,           ,       .        -   Idolomantis diabolica     

     ,         ,      .        .   , , , ,  ,  .     ,     ,      .  ,  .    , ,    . ,      -  ,     5000 .    1999    ,    ,    ,   19992003         300%!
     :          ,   .   ,    80  ,    ,     Creobroter Westwood          
   Hierodula Burmeister        Phyllocrania Burmeister   . ,     

48
       Hymenopus Serville        .    :     11%

4      Pseudocreobotra wahlbergi      ,          ,     . , -                : Hierodula Burmeister (23%), Phyllocrania Burmeister (21%), Creo-broter Westwood (14%), Sphodromantis Stal (12%), Mantis Linnaeus (12%)  Hymenopus Serville (11%).     ,         .   :      ,        .           , Idolomantis diabolica.
  ,     ,       .       2030 ,       .         ,       ,      ,     , ,      ,        ,    .
,    . , .  ,    ,  ,   ,    ,        ,      ,    (.   , 1993, 5),      55  .       ,      ,   ,      .
   :                 ?    ,    . ,    -,     ,   , , ,     ,  .         , . , -       .
    ,     ,  ,             .  ,    -        ,     ?
    Roberto Battiston, William Di Pietro, Kris Anderson.   :     ; Journal of Orthoptera Research 2022, 31(1), 63.

  , 2022,  5, www.hij.ru 49
 

.. 
:   
( )
      ,        .           -  ,        .        ,        ,  .

   ,    :    ?    , , , ;      .       ,  .             .     , ,   ( ),   (   ).       ,
50    .        ,     .
   ,          ,  ;     .       ,        ,             .        :       ,         .   , ,    .
         .   ,  ,  ,        ,    .        ,   . ,       (,   )      (,   ).
                   .  ,            ,      ,        .       ,     .
    :   ? , , ,    ,  . ,   , ,      ?        ,           .    ,    ?     ,      ?       ?
 
,  ,        ,        ,       .   ,    ,  ,   .    , ,   ,      ,      ,    -    .   ,      .     ,     ,  .
    ,        .  ,     ,   .   ,       ( .     ┻).   ,     ,  , , .      . ,        , ,            ,                .  ,   : ,       .      (   )    (      ).             ,         ,     .
   ,     .  ,     .      -     ,    .  ,      ,                  - ,      .    ,  ,   .     ,     ,   .
    .        .          ,        ,    .        (          ,   ),  , ,     .      ,            .      ?
   :         ,  ,   ,   .              ,         .     , ,  .
   
            ,       .        ,   . ,        . ,      ;    .
  , 2022,  5, www.hij.ru 51
,            ,   . ,   ,  ,  ,     , 230     50 .  ,       .     ,        ,     .
,  , ,         24   7 .    ,    ,       30   120    ,      ,   .   - !    ,       ,      ,   ,    - ,    .
        ,   ,   ,    ,         ,  -     ,  !    -  -!  ,    , .        ,   .       .    ,   ,   ,     ,       .    ,              .
       .        , ,  ,   .    ,   -  (, )          ,        .           ,       ,       ,        .   ,    .          ,       .
-  
          .   ,           .   ,         -.
        ,    ,          .        ,          . ,        ,         ,     .              ,      .    ,           ( ),   ( ).
  - ,              -,      .  ,        ,       ,   ,   .     ,       ,          . -         ,       ;   .
 ,      .  ,           ?            . ,    ,    ,   .      ,  :        ?    ?    - ,     ?   
   
    :       ,     .     -,         ,  ,   ,        .   ,      ,     ,  ,    .
               - .      . : ,      . : ,   . : ,   ,    . :  ,  .   ,     ,   ,        ,  . 
52           .   ,    ,     .  ,  ,  ,        .
     .       ,        .           ,        ,        .  , , ,    ,   ,  .      ,      ,        , ,      .           ,     ,   .     ,    .
              ,      ,   . ,   , , ,   ,      ,         .    ,     ,    ,     ,         , ,  - .      .
       ,       -.       ,             ,  . ,     ,         .
  
      .    ?    ,         ,        ,    . ,              ,   .         ()    ( ),  . ,           ,       .
                 .      (.  ,   ),        ,        ,  .          (     ),   ,      ,    .   ,    ,     ,   ,     .  , ,   .   ,   .
      , ,  ,      ,   ( 3,11  )     30  ,      ( 30       ),   . ,  ,    ,      .  ,     ,        ( ,  ),              .             .    ,  ,       ,  , ,  .
      ,     .      ,     ,   ;       ,       .   ,  ,          .
    :       ,      (   . .).      ,      ( ),             ( ).              .            ,                 (  , ,    . .).       .
    .
  ..      .
  , 2022,  5, www.hij.ru 53
: 
  
       ,  -  .      ,    .        ,    ,         .
         .      ,     ,       .
         .       .  ,     ,       .           .    ,  ,       .
      , ,  .       ,       ,  ,       .         .        .  ,       . -, 1944 .   ,         S.
   -     .                  .     - (Lakshminarayanan Mahadevan)       ,       .
       ,       ,  ,       

54  ,     .  ,         . ,   S      .
  .      ,    ,          .          ,      J.    S-          .
 ,      ,           .      S   ,   .        ,  .
,                .       .        ,     .           .
,        -, -   .        .    , ,  ,  .         , ,   .       ,   .  -       .             ,  - . (Proceedings of the National Academy of Sciences, 119 (17), 2022)
  
   .  ,      .          .       .
 201   ,            .       -  ,        .
       .          ,       (.   ,  3, 2022).       ,    .  ,   .
       ,           (Qifa Zhou)    (Mark S. Humayun),          .
      ,           ,  ,     .        ,          .  ,       ,       .  ,          .
    ,             .        ,      . , ,      ,            ,      .     .
     .  ,         ,    .       ,         .               .
            .     . (BME Frontiers, 1, 22 , 2022)
   
 -      .          , ,    .          ,  ,     .          -      .
 , -      , 2022,  5, www.hij.ru	 55         ,       ,       .          ,     .
 -          (Federico Capasso)        .        ,        . -     .      ,    ,       .
       . ,   :        -   -    0,42         0,6 .              .          ,      .
  ,         ,       .           .   ,        ,         .
  ,                     .       ,       . (Optics Express, 30 (6) 9389, 2022)
 
 -       .         ,        .       ,    ,  .   ,         ,        . ,        .
     ,          .         .        ,     ,  ,        .
       ,      , , , ,           .    ,      - , ,   . .
      (Hao Zeng)        -          .  ,         -  (Cr5Te8)     (WSe2).    ,        -         .     .       ,                  (       ).
       , -     .         .               .      .     ,       ,           . ,            .
            ,   ,       .   ,          ,     ,       .    . (Advanced Materials, 2200117, 2022)
 
. 
56
 
 .        
  :  
.: Corpus, 2022
    ,        .    ,         .    ,      ,        ,  ()               ,    .       ,    .             ,         ,    .
 
  .  :   
  :  
.: Corpus, 2022
    ,  - ,   ,       ,         .        ,       ,   -  .         ,      .    ,          ,         .
 
 .
   
  :  
.: Corpus, 2022
    - , ,      ,    ,       .  .     ,    -  .
        ,      ,     -.            ,   COVID-19.

 
 .
           
  :  
.: Corpus, 2022
           ,    -   .             :  ,    ,      ,    .         ,       ,          ,      .   ,        .   ,     .
 
 . ,      
  :  
.: Corpus, 2022
       ,     .         -     ,     ,    .  ,      :        .      ,        ,  ,       , ,   -    ,           .
         : https://www.corpus.ru/
  , 2022,  5, www.hij.ru 57

 
  
 
        ,  ,   ,   ,         .     ,    ,    ,   .   ,      ,   ,     ,  .        ,   .         .       .       ,       ,   .
 , ,  .    ,   ,      ,    ,     .
,     ,     ,              .   ,   .      ,      , , ,      .
      ,      ,  .
     ,     ,    .
     ,    .
     ,   ,        .
    ,
   .     ,        ,        .
  !  ,        !    , ,   ,  .
 ?     .    ,   .
              ,    .
  ,              ,      ,      .         .
 ?    .
 .
 ?
 .
 ?
     , -   ,    ,  ,     ,        .
  ,    .       ,   .
     .     ,          .  ,     ,   ,    .    ,   ,   .
  ,  ?    .
,    ,  . , ,     ,  .
  ,   .      .      .   ?
  ?           , ,   ,  .    ?
    ,  ,       .
    ?
    ,     ?
 .      .   ,   ?
 , !   .
   .               .        , , ,           .
  , 2022,  5, www.hij.ru	 59
     ,      - .        ,    .         ,      ,  -       .
     ,       ,      :     .     ,   ,     ,     .
   ,   ?       ,     ,        ,        .
      ,   .         -     .
    ?    .
  .     ,   , .  , ,   ,   
     , ,  ,    .    .
         .          -           .     , ,     ,      ,          ,       .
      ,  ,    ,    ,     .
    ,          . ,    ,     .
     ?   ,   :     ,      .
   .     .
         .         ,        ,      .  ,      ,         .
 ,              ,     .           .
       .    ,     - : ,     ,    ,      .
       ,        .     ,   ,               .        , ,   ,      .   ,   ,    .
     ,   , -   .
         ,             ,      .
 ,    ?    - ,  .
      ,   .
     ?
    ,        .
 ,      .
     ,    .      .       ,      .    .
     .     ?
        ,    .
        .      ,     ,        .  -     ,             ,   .
      ,       ,       .         .
60
  :       ,             .
   ,       ,  -    .   ,      .
               .       .
 .
    ,     .   ,    .
          .            ,   . ,          .
 ,   ,   .
      ,      .         ,    .     ,             .      .
   - ,        .   ,     .     ,   ,    . ,    ,  .
      ,       .
            ,   .     ,   .     ,    .      ,     .
  ,        ,    ,     .
         :    ,         .
      ?
,   .      ,     .  -   ,           .       .
 ,     ,    ,      ;       .   ,            .
   ,                  ?     ,            .
,   ,      ,        ,  .    ;       .
 ,        ?    
   -   ,   .
,      (    !)    ,     .       ,    , ,       .
          ,       .
    , ,   ,   .    ,   .      -    .
        .
, ,  :       .
     .
,      ; ,       ?   ,   .
       ;    ;    .
        .
     .  . , ,  ,    ,   ,     ,  .     .
 ,    .
          .
     ໗    .
  ,          .
  , 2022,  5, www.hij.ru 61
, 

 
   
   ,   XVIII ,    .    ,  , ? ,      !      ,       ,     (Icarus,  2022, . 382, 115043).    ,   1996       - .    .
 ,    ,      .        ,   2013    . .       .    ,    ,  ,      ,    ,       :  40     .      ,           .
 2015  2018   :      , , ,   .    , , .       ,      . ,        .    ?
       1.  ,   ,     ,   ,     ,   ,     .   ,        ;   ,   8  15       .
         .  ,    : -    
. 
62
 -      65 /.,       (Science)
                  (Evolution and Human Behavior)
      ,   ,     20   (ACS Central Science)
     ,  ,      (PLOS ONE)
  ,    ,     ,        ,    (Scientific Reports)
        ,     XIV  XVIII  (Science)
                 (Scientific Reports)

, 
  a-FeOOH (  )    Al2O3 ()        80-90%-  CO2    (Angewandte Chemie)
         (Science Advances)
   A          27 000            ,     (The Astrophysical Journal Letters)
   Choetsu,   ,                (Industrial & Engineering Chemistry Research)
 ,    ,     ,    -  (Angewandte Chemie)
   ,     ,    ,        ,        (Advanced Materials)

 
  
  ,                 -     .    -  ,   .  , ,      ,    .          ,        .    (Social Issues and Policy Review, 2022, 16, 1).
  ,                  .     (     XIX !),   ,     , , , ,   ,     ,  ,     ,         .       .               ,         .                .
 ,      -       ,   .   ,  , :      . -   :        .         .
   ?       .  :       ,            ,      ;  ,           -  .
  ,           , ,  ,  ,             .
. 
  , 2022,  5, www.hij.ru 63


 
  
 
    .     ,    .   ,   .    ,   .      , ,   ,      .    ,   .
   !    .
   ?    ?   .     , ,  ?
    .
 . ,   ,      .     ?
  , !      . ,    .      ,     .        .   ,  .     ,    .              .
  !    .     ?   ,        .
     ?   .
   ,   ,  .
 .  .    - ?
 ,    ,        ,   .
  ,      .  ,       .
    ?  ?   .
 ,   ,               .     .      .   ,  ,   ,  .
 ,      ,   .     ?         .
    !   .     .   ,   ,   ,       .      .
   ,  ?
  .    .    -  .
  ,  ,   .    ,    .  ,   ,       .
  !   ,  ,    .     ,  ,      .     ?    ?
64
    ,   .
    ,   ,      .  ,  .    .  !   .  , !         .
 ,  ,        .   ,   .  ,  , ,        ,   ,      .    ,  .    ,    .
        XXII .     .           :
 , ,   ?
 ,  . ,  ,  .        .     .       ?
     ,   .        .
   ,    .  -   .   ,     .         .   -      ?    ?    ,          ?
 -,  .
 - !
   .    ,     ,         .
  ?     .    .   ,    -   . ,   !      .
 .              , ,    .   ,    , ,           !   .           .
    !   .  ,    !
 ,      - ,   .        .    .
    ,  ,     ,   .  !     ,   .  ,   ,  . , ,       .
 .               .    .     ,    .      .           ,  .
            :     ,   ,   .   ,   ,     .     ,  ,   .      .
  , 2022,  5, www.hij.ru

 ʻ
 
.. 
 

 ,
  
 
  
 
,
 

 ʻ
 
 
  


  