  
 - 
6/ 2022

    
19  2003 , .   77-8479
ISSN 1727-5903
 :
 
.. 

. , . ,
. , .  . ,
. , . 
  
.. , .. , .. , .. , .. , .. , .. , .. 
  
.. 
   27.06.2022
   .
123001, , 1-  -, . 1
  
119071, , / 57
  :
8 (495) 722-09-46 e-mail: redaktor@hij.ru http://www.hij.ru
:
https://www.facebook.com/khimiyaizhizn
https://vk.com/khimiya_i_zhizn
https://ok.ru/group/53459104891087
https://twitter.com/hij_redaktor
https://www.instagram.com/khimiya_i_zhizn/
        
         ,  72231  72232
  
,  88763
    
(.  (495) 443-61-60)
 ,    2021  2017
 -, (495) 121-01-16, (499) 789-45-55
-, (495) 789-86-36
, . +7 (495) 369-11-22
, +7(812) 786-58-29, +7(812) 337-16-26 .
-
   
  
 Ļ
      
         .       ,   .         
     
 

   
 ӻ.  . .. ⅅ..2

  . . ⅅ.10
   
 . . ..18
    ?
  . . ⅅ26
   
 . .. ꅅ28
   
,  . . 񅅅34

  . . ..38
 
-      .. 腅..44
 
  ? .. 腅48

  . . 텅.55

  . . 58

 ,   ! . .64
: 	14
	17 , 57
	25
: 	41
 	52
 	62
, 	62

   
.. 
 
 

      ?  ,        . , , ,        . ,    - .       .          ,         ?
2
  
         ,      (.   , 2021, 12).          .   ,      . ,      ,            .    .
 
    (Andrew Adamatzky)       (     ,  - ,       - )  2018               ,  .  ,               :   ,    ?          , 2022,  6, www.hij.ru		3           .
 , ,    , ,       . ,         ,   ,    .       .   ,      ,    , ,    ,    .  ,               .
        . ,  70-             ( ,          ,     )   .
   1995             (S. Olsson  B.S. Hansson)  -        ,  ?            .
,       :      ,     ,   .     20  500 ,           . , ,        ,         20     .            ,       ,     .
 
        ,   :     ,  ,      .     :     , ,        ,     
4 .           .
,      ,      ,        , ?   .. .                 ,     ,      ,      .          (    ,     ),      ,   - (     ).  ,  ,    ,       (.   , 2019, 11).
        .                 ,      .      :         ,     .       ,        .
         2,6  14 .       . ,    70        ,          ;     . ,           .        29 ,        ,   . ,    ,   ,         ,        .
   ,     ,  ,       -   .    ,         ,       .
  
           ,  , -  .      ,   ,    .     ,   :  ,    ,   ,      .        .
        ,     (   S)   (   )

130x10
1.35x10
1.40x10
1.45x10'
1.50x10
1.55 x10st, sec

  , 2022,  6, www.hij.ru	 5
     -           41 .          . ,   , ,    ,     ,       , ,  ,     ,   ,  20    ,     . , ,      ,   .
  , ,   ,       .   ,       ,  ?          , ,    -    ,      .
       , . ,              :    ,         .      ,              - .          .     ,   .
    ,        :              .   :  ,           ,           ,   4,44,7   .      , ,   ,  6 .
    ,      ,   ,     1520 ,      10 .      ,    ,          -.
  
,        .   .. ,     ,   ,    ,         ,    .             ,          ,    .
       . ,      ,   ,     ,  ,      ,         . , ,     ,  , ,    ,   ,           (.   , 2021, 12).
     ,         ,       .  ,       .    ,   ,         .
,           ,   -  ,     .  ,           .     ,       ,           .            ,     .
 ,          , ,  ,  .        .         ,      .  :                ,      . ,      ,    .. ,      .
       ,    ,   , -  ,           1973            .
6
 
  ,  ,    .. .        ?     ,    ?        , ,  ,     - ,  ,     ,     ,  ,      .  ,   ,    ? ,   
  , 2022,  6, www.hij.ru	 7
      , .. -        .     ,        (Jordi Vallverdu  Oscar Castro)    ,   (Antoni Gandia)          
1
   .    600     .              ,   .      ,  35  ,     ,    .      . ,   ,       -.
,   (Alessandro Chiolerio),          ,   - (Gordana Dodig-Crnkovic)      ø.           2 0 2 2 .       .
2
      . ,        ,          .      ,  ,   ,     ,  ,  -         .
3
          ,     .      .  ,            ,     ,       ,        ,  - .
4
,    ,    .     ,          .       ,   ,             .

8
5
   , ,  ,       ,     .     ,        .     ,           .
6
      :          ,    .          (  ),      ,              .      :   ?   ,          ?
7
      .   ,           .       .      .    .       ,  ,    ,         ,       .     ,        : , ,  .    ,        .         .
8
         ,     ,     .         .     ,        ,       ,   ,  .
9
       ,        .    ,      ,  ,  ,  - ? , , ,       .      ?      ?      ?   , ,      ,     ?         ?
10
           .         .    - ?    ,  . , ,  ,       , ,   .         , ,    ;  ,     ,          .
11
     -,   - ,     .    ,     ,       ,      . ,         ,         -,        .         ,      .
12
       .

.. 
  , 2022,  6, www.hij.ru	 9
. 
  
  ,   ,   .            .   (),     ,   .
10

  ,       .      .      .     ,   .      .   ,      .          .      ,  ,           .
     ,  .            .  ,    ,             ,    .          ,         .          ,   .
          ,   ,     .                   .       .
    .     ,    .  ,      .          .         ,   ,       ,     .   ,     ,   .  :   ?  .              .
  
  ,     ,    .            .            .      , , ,   .
  , 2022,  6, www.hij.ru 11
       . ,    ,       .          .    ,        . ,     ,    ,   . ,     ,      .   ,             ,  .
     .              the spirit was willing but the flesh was weak.    ,        ,    .       .         .       .    ,      .
        .        ,       .        ,     .      ,     .
                .     ,           .     ,        .       .   ,                  .
       .      .     ,   the spirit was willing but the flesh was weak    G o o g l e        ,    .  ,      ,    willing       ,   .  ,         ,       .     ,      .          ,  .
  ?
        .           .     -  .         ,   ,        .              .    ?
             .    ,     . -,   ,   ,     ,        .   ,             .
        ,     , ,          -         .  ,                 .
        .   ,   -      , .      .              .          ,     .
     ,           ,    ,     ,      ,     .      .      .             ,      
12   .              .
   ,        ,    ,      .  ,  ,           ,    .    ,      ,   -       .         ,      . ,   ,              ,  ,   ,   .
   .                  ,       ,  ,    .
    .      .     ,     .       .       ,     .     ,   ,  .             .            .               .              .     ,      ,   .
            .                   . -        ,       .
  ?
,     .      ,   ,           .      .  ,         ,     .       ,    ,    .   .   .
   ,            ,   ,  ,        .     .
      ,   .        -   ,     , .       ,           .    .
     ,  .    .     .   ,  ,          ,    .  ,     ,     ,    .   ,     ,    .   ,   ,         .        .  ,     .
    ,      .        .     .       ,      ,            .
   ,        , , ,   .      .    ,         .    .   .      , ,  ,    . .
,   :  - ,  ,   .    ,     .
  , 2022,  6, www.hij.ru 13
:   

              :  ,   ,  ,  ,  .      ()    ,        .       ,         .
    -. ,  ,       .    -    .        ,       .      ,      .
  ,      ,   .           ,    : , ,  .    ,      .   ,               (NdNiO3)       .                (Shriram Ramanathan).
    , ,      ,    .   ,                ,   ,    ,    .       .  ,           ,       , .      -  ,  .
   ,    -      

14   .        ,    ,      .       ,            ,       .
    ,      ,        .          .          ,     . (Science, 375 (6580), 2022)
   ?
          . ,   ,             . ,      ,      ,       - .      ,       .
           ,       .        -  ,      .  -  ,    . .                     .          ,                -             (Dario Floreano).       .       ,    ,   .
  .              ,   ,       .      ,        ()   .   ,    ,       .  ,    ,               .
  -       .       (European H2020 Robotic Multi-Annual Roadmap),    ,      .     ,        .     ,  , , ,   .
               .              0*net (occupational information network),             .
        -   ,      . ,    -,      ,   .         , , , ,  - /  .
         .    ,   -  ,    .     ,    , -,     .  ,          .    ,          -     .
   ,    (Rafael Lalive), ,       ,     -      .       ,    .    ,         .               -.
         ,  -   , -  -    .  ,   -   -  , -    -  .       https://lis2.epfl.ch/resiliencetorobots. (Science Robotics, 7, 65, 2022)
  , 2022,  6, www.hij.ru	 15
  
 ,           .  ,     -   , ,      .   -         ,       .        .   ,   .
        - ,   .  ,       .         . ,          .   ,      .
         ,      ,         ,      (Mark Steyvers)    (Padhraic Smyth).
    ,              .       ,               : , , , .           : ,   .      .
     .  ,     ,    .       ,            .
  ,         ,        ,      .  ,      ,        .
     .  ,             ,        .                  . (Proceedings of the National Academy of Sciences, 119, 11 2022)
  
  ,     ,  -     ,       .     ,   ,   in vitro    .       ,         .
        ,   , ,    .       .   ,    ,   ?   ,     ?
 ,                  (Takuya Niikawa)        (Tsutomu Sawai)   .       .
      ,     .         ,     ,    .                 ,      .
        ,      .            .  ,    ,      . ,               .                   ,   .
 ,  ,        ,   .   ,  ,   .  ,    ,      .   , ,      ,     .
,         .  ,     . -,       .       . (Neuroethics, 15, 1, 2022)
   
16
    ?
    
 ,  
 -, 2021
   :
      ,    -,        ?
         ,     ,             ?
    ,  ,   , ,   , ,     
  , 2022,  6, www.hij.ru 17
   

. 
 
    :      ,      ,      ?
1
 ?
     ,      .       1958 ,      .      : ,        :   , , .
         1970     .    ,    (    , , ),    

18
 ,  .   ,   7-19   .
          . ,   (71 )     - 2003 .      ,        ;        . ,              ,              .    ,          .
       2018 ,     2019-     2021 ,      .   ,  2022 ,                 .
2
  -      ?
      -  ,          .           . ,    ,      .  -  ,     
                     .  ,      ,     

  , 2022,  6, www.hij.ru	 19

    ( , 1802):    ,   .          ,     ,   ,      ,          .       ,    - ,       .    ,          .      .
3
  ?
      ,    .       .          .
4
    ?       ,   .
,     ,    ,  ,     .   ,         ,            .        .  , ,  ,   ,       .
               (16891762).         26               ,     .  1718           20 .      ,        ,      ,    ;    .
            ,     ;     .   ,       ,        .   , ,    ,     ,       ,    .  , -,           ,    . (        ,       XIX      .)
        I      , ,  ,      .  1768              -    II.   ,     ,      ,    .
       ,    .         845 ,   17 . ( ,  1783 ,       ,   III.)        ,     .      1020  ,    ,  ,  ,        ,   ,     .   ,       :        ,      .
  XVIII    ;       vaccinus  .    ,      (17491823) ,  ,   ,    ,        (   ),    ,     ,      ,     -   ,   ,      ,   . ,       .
5
,     -              ?
     ,         .   ,   ,          ,      (vaccinia virus).
,           ,      .          ,          ,     ,   Vero.
        ,       .           1980 ,       1977            ,        . ,       12  . ,    ,  ,      .    ,    .
        (           ).    ,      , ,    .        ,    : ,          ACAM2000   Sanofi Pasteur.  2001 ,         ,   -       .
   . ,      VAC?6              20202021 .       ,      ,    .
    -  (Modified Vaccinia Ankara, MVA) ,          .  1953  1968     570
  , 2022,  6, www.hij.ru 21 
         ()    ,      . MVA   :    10%       -,            .  , ,      ,   ,      :                ACAM2000.    MVA   XXI    Bavarian Nordic          (NIAID)    M V A - B N ,     Imvamune, Imvanex  Jynneo.
   ,        MVA,          - .     .
6
  !       ?
, .   ,    ,  ACAM2000  Jynneos,     85%.        (CDC)          Jynneos    .       ,        ,       .          .
7
  ?      ,  ?
,    1980       ,   ,    :        .           2000-   ,          .       67,9% ,   .    ,   ,  2575  ,  90%       ,     (  ,  ).
      ,       .  ,  ,     . (,      ,      ,      .   ,  ,   100%.)     2000-   ,    20          ,   .       ,       ,   .
8
- ,  - ,            ?
     .             , ,  .   M o d e r n a ,   -  , 23       , 
22
         (   ).       .
9
     ,  ,     ,   ?
       !   .     ,   !      ! ( .  ).    ,   .     ,    .  ,   -    ,          ,      ;        .
  ,     ,   .    ,    ,  20           ,   24      .   Nextstrain,        ,     ,    ,         :  ,    2022 ,  ,   .
      2022         ;       ,    (          3,6%  1011% ).
10
       ?       ?
      .       ,    ,  ,      ,  :           ,          ,         20182019   ,        .
                  Virological.org,        APOBEC3-.  APOBEC3         : ,   ,          .         ,       ,    .      APOBEC3-       ,       ,         -  .
    ,    -   ,  -   .   , , ,  ,       ,      - ,       .
11
          ? ,   XVIII ,  ,   ,     ?
   :  XXI    - ,          .
        ,     2018  2021 ,     .   ,   ,     ;    ,   .       The Lancet Infectious Diseases.
       (),      .              .   ,    ,    
  , 2022,  6, www.hij.ru 23 ,     ,  ,  ,        .
                 . ,   ,   ,    - -  ,   .         .       .      ,     ,    359  .  2019      ,       ,    .  ,      48    .
 ,     2018 ,  ,         -  .     ,     .   ,      .
 2021     ,    .                 10- .          ,        ,   ,   .  - ,     .    ,      ,       .        :    . (     ,     ,  ,          ,  - .)
   ,  200         .        ,         ,   ,   10   (     20 ,   40).     :        .     ,      ;    ,         20- .  ,    ,    . ,      .
,   2022  ,            -14,       . ..     ,    .
12
    ?  ,  , -  ,     , ?
  .       ,    ,         ,    .      ,   ,     (  ,         ,   !).      ,            .
   ,    ,                   ,        .         ,   .                  . ,      ,   -   .        ,      .    ,      ,        .
      .      ,     -      ,        ,    ,  ,     ,     .      :   .         .
          ,       ,             .   ,  ,  ,       .
24
.. , ..  (.).
   -   .  1

.: , 2021.       -, ,    .      ,       .           ,  .   ,    ,      (, ),    .     -           .       541  , , ,     .
.. , .. , ..   .
    .        .
.: , 2021.
    ,       ,  40,6% 
.    ,     117  ,   99   32 .      ,             .            .
    Η    ,    96% .       ,            .
     ,    ,  ,               .
  
.. 
    .  2.    
.: , 2021.
    1, ,   2           .   COVID-19   .  ,  ,        ,         .    III,    . ,         ,    .  :       ,       .         - ,            .
.. , .,  (. .).
     ( 1931-1954 .).
.: , 2021.
    ,          , -       (1906-1966),        .
    1931-1954 .    ,   , , ,   ,                1952 .
   115- .. .
    http://avtor-kmk.ru/
  , 2022,  6, www.hij.ru	25
    
  
   
   ,     .    ,              . ,      ,     ,  ,   ,  .        -      ,      .       ,    ,      ,    ,      .          ,    ,   ,   .
            (.   , 2022, 4).  , ,           .       ,    .  ,             ,  ,  .
    .     ,     .       .  ,     ,  .
,       ,   
26       ,      ,   , ,  .
       ,     .      . -      ,     .               .       ,       .
             .      ,          ,       .    :   ,    .  ,  ,    ,  ,       .        ,     .
       .       . ,          .
          .      :    .  -    .         .          ,    ,    .
,        ,   .    , ,   .   ,     ,     ,   .         . ,     ,     .                    ,  ,  .
-,        .  ,    ,          .          .   ,          .  ,  ,             .  ,   ,       ,    .      .         ,     .
         .      ,      .   ,    ,            .    ,       .
    ,    ,   ,   .     ,         .        . ,    - ,         .     ,     ,      .    ,   . ,  .
          .         .                 .    ,         ,        .        .       . ,   ,  .
       ,    .   ,        .        . , ,      ,        .
               ,       .      ,   ,         .     ,     .
. 
  , 2022,  6, www.hij.ru 27
  
.. 
 
     ,   , .   ,   ,   - , ,     .  ,  -,      .        .
  
    ,      .     , ,      ,   ,         .   ,   .   ,   ,    ,  ,     ,    ,  ,     .  ,  ,      ,  . ,       ,       ,      

28   .       .
,         .     ,         :        ,    .
    ,    .    ,       .   ,   ,  ,    .       ?          ,     .
         : , ,      Caenorhabditis elegans.      ,     ,  . ,  (,     )     ,   C. elegans. ,    C. elegans,      .     , ,    ,     ,   .      ,  .  ,    ,   ,   ,   .
 ,           :  ,    .   ,       ,  ,      ,        .
  ,    ,        ,  .     .      ,   ,     ,  .      .      ,   .   ( ,   )    ,        ,         .
       .           ,   
 
4    (i  : (),     ,    i ,         :  * ,   (     )    (  ).
 
  , 2022,  6, www.hij.ru 29





 ().  ,    ,         ,            .       .
          ,      . , ,   , ,   ,    .  ,      ,   .     ,         ,    :     ,   ,     .     ,     ()   .      ,   .        ,        .
     ,        .       , , ,  -   .        . ,        ,  ,   ,   ,       ,      .             .
  ,    ,   ,   ,       (   ). ,  ,  -    ,       ,    ,   ,      .
4   Leucophaea maderae -  ,     
   
 ,       ,     ,     .       (.   , 2014, 3).     (, ,   ) .   ,       .    ,        ,    .   :   Aplysia californica   Lymnaea stagnalis.     ,  ,   ,   .
 ,   ,                ,   .    ,      Girardia tigrina.
    C. elegans  302 ,       , -,  .      ,             .         .      , ,     ,    . ,              - .
 ,        ,      ? -, ,   ,   ,  .    ,        ,   .        , ,     (Lea Goentoro),     Casseopea (.   , 2017, 12).    ,     ,
30
Trichoplax adhaerens -   .   ,         ,   .
    .         .    .         (Chunghun Lim),       ,    (Taichi Itoh),   ,    Hydra vulgaris. ,       .         .     ,  ,    ,     ,         .              .
      (24-) : -  , - .     ,   .   ,            .   212 ,  ,    ,   41         ,   .
              .   ,  -, -  ()  -  1 (PRKG1),   .    .  -     .  ,           ,       ,   PRKG1  .            .
   ,        .  ,   ,          .       ,    
----------------------1
0.2 .  , .  ,     ,    BMAL1,         .   ,       .    BMAL1    ,    .            .       Relish,     , ,   .
     ,    . ,       , ,    .        .
 ,    .      .    , Trichoplax adhaerens     2-3 ,        ,     ,  .            .     ,    ,         ,       .      ,   ,  ,     ,     ,     . ,      .
   ,       ,            ?  ,  ,     ,     ,   , ,  .      ,         .        ,   .         .
  , 2022,  6, www.hij.ru 31a 
Astyanax mexicanus -       
     
      .    ,       .           .
         (Erik Duboue)     ().        Astyanax mexicanus.          .      ,    ,    .
 ,        80%  ,  . ,    ,     .                .  ,             ,    .
,        ,     ,    ,  ,    .   ,   .       ,    ,     ,   ,         .
            /-,         ,   .    ,    , ,    .         .
A. mexicanus      ,            .        ,   ,       . ,      ,    A. mexicanus  .
, ,      .         Apis melifera.  ,    .       .         ,        .          ( ),     .
    ,  ,       .  ,     .           ,         . ,      .
   
 ,  , ,       .   ,           ,   , , -  .     ,   . ,          300   ,     .
      .      .      ,      .             ,    ,     ,      .       .
      ,       .          ,      : ,    ,   .  ,    ,          .       
32         ,      .
    .         - ,       .    ,        (Jerome Siegel) .
     ,     ,   . , ,              ,  ,      ,     .      ,  ,       .    ,   ,         ,      .     ,    .        ,   .           .         ,    - . , ,  ,        .     ,     ,   .
, ,          :       .    ,  :   ,  .    ,     . -,  ,    , ,   ,       .  ,    ,        ,   ,  .
 , ,       ,         .          ,       . ,     ?
    .        ,        ,   ,       ,    ,      ,   .  ,       ,     .
  ,   ,    ,  .     ,    ,        ,      .          ,  -    ( ,  ).    ,  , .     ,      ,   .
        .        ,       ,   ,       . ,      ,          ,        43   ,  somnus innominatus (SI).      ,   .
 ,           ,     .  ,            (    )            .
       .    ,    ,    .            .        ,   C. elegans         ,       .          .            .      ,       .    - .     ,     .
  , 2022,  6, www.hij.ru 33

. 
   
,
         ,    - .   .. ,  ,                 ,             (   , 2000,  1112).
 ,    ,  -      ,      .                .      :       ,     ,      ,  ,    ?   :        ,    ,   ,    ,       .
 2010      ,  (   ,    ,    1 2 )     (Mark Paul Witton)     (Michael Habib).   , -     ,    .       .     :                ,     ,       (.   , 2011, 3).   , ,   .   ,  ,   ,   ,   .       ,           -,   .     ,    ,  - ?          .
  ,         :     .     ,  ,  ,        :       (.   , 2018, 5). -  -   ,    .                 :     .
  - .       ?,    :     ? ,  ,  ,    :    ,         ,      .          ,      .      
  , 2022,  6, www.hij.ru 35
 .   ,    ,   ,     :   ,    ,     .
    .      ,      ,       .    ,     ,      ,  ,      ,        .       , ,   . ( , ,    ,     ,    .)              .    ,     ,   ,          .
  ,    ,      .   ,  -                .    ,  ,  ,          ,       ,         . ,       ,   ,    . ,     ,          .
        ,          ,       ,       .       .    ?         ,    ,    -    ,    
36    .      ,        .
                 (Yusuke Goto) (          , PNAS Nexus, 2022, 1, 1-16).          ,     .           (    20 ,   275 );     ,   , ,   ,    .
 ,        ,     . ,       7-9 /,      ,     (12-14 /),
    ,          .
,        ,      , , ,            ,    ( 1 6  1 8 /),      ,   (28 /c).   -,   ,       .      ,    , ,    ,    ,         ,      .              : ,             .  ,     .                .
,          ,        . ,  ,       .      :          .  ,   ,        .        ,     ,      .       .  , ,      :       . ,        1015 ,   ,      ,          11,5 /c.   ,       2,5 /c,         100 .         .
       ,              .    , , ,    ,  -  ,       ,    ,      .   , ,  ,        ,       - -.
 ,      ,   ,      .  ,     :   2 0  4 0 ,     ,   ,      1,5 .
   .      : 18   36 .    ,      ,   ,     .
  ,  ,  :         ,   ,    .    ,          ,     . ,   ,      ,    ,    ,      . , ,      ,   .
,         ,    .    , 300    ,       ,  , 30%,     .      20% .  ,         ? ,  :          ,    ,    .
           ,               ? ,   ,  ,     -             ? -        ,     , -       .   ,     ,    ,          .
     ?    .     -    ,    ,            .    .           ,        . ,  ,      ,   .
    . , .          2 0 0 0          , Pyroserpentes tricephalus Ryab,     .        .                 , ,  ,  .   ,     ,   ,          ,       .            ?  - .
  , 2022,  6, www.hij.ru 37



   
  ,     :  ,  .     ,      -  .  ,  ,      .
 Taraxacum    ,  15    , -, , , -, , ,   .      , Taraxacum officinale.    .    ,      ,  ,  ,   
.    , ,  .   ,    .
    (371287   )     ,        ,   .  (9801037) ,       .  ,                 .   X  X I  ,        ,       .      .  T. officinale     ,     .        ,     ,   ,   .
   .      :         ,   ,             .
         ,   .     ,   ,  ,     (   ),    ,   .      .      .   ,     -  .     ?
-, .  ,   ,     ,         ,  ,      .       ,    .
  Taraxacum      .    -,      .     ,     :  , ,  10 % .          ,    ,  ,   ,    ,          .         .      ,      .
      ,      Taraxacum officinale
   .             ,  397 /100 .     ,     .  ,   ,    (  3510 /   )     - .
      .         .
      .             (3-  .     ,   .
  , 2022,  6, www.hij.ru	39      - -
    .    ,           .       ,            .   T. officinale  ,     , ,    D-  D-.    ,    ,   24  42%.   ,       ,         .             .       ,    .
,      ,    ,    ,  .         .      ,          ,  Helianthus tuberosus.          .       70%.   ,   .
       ,  ,     .         , , 2 (), 6  5, , ,  ,   ,   ,     . ,       .    ,  ,     20       .
                 .  in vitro ,      ,  ,    .       .   ,           ,       ,         .   ,  ,   .
      ,   ,       .                .       ,      .
  ,       .           17   .          ,        .       ,    ,   ,      .
      ,          ,     .         .    -    .
  ,   .    ,   ,       .    ,  ,      .    ,        .        ,     .
     ,     .    ,     .   ,  ,  .
. 
40
: 
 
-    .     ,       .  ,   ,    ,      ,    ,          .  2011           ,    -    40 .      .
      ,      .         ,        .       ,        .
        .           ,      .   -       (GPS).   ,     (Ryuichi Kanai)      (Serge Guillas).
       2011   ,           .   ,            .          .
     ,  ,   ,         GPS.          .
   ,            .   ,       ,      .       .                   ,    .
 ,   2011                .

  , 2022,  6, www.hij.ru	41
    .  ,       ,    ,       .
    GPS        1200   ,        ,  .      .             ,     .
          . ,   ,    ,                 . (Natural Hazards and Earth System Sciences, 22, 3, 849, 2022)
 
    , ,       .          ,   .           .           ?   - .   ,     ,    (300-250   ),   !.
     ,            .                - (Sara I. Schreder-Gomes).     830  ,       (Browne Formation).     ,      (Officer basin).
             .      ,    .          .  ,        ,     , ,     .
  ,      -     , ,    ,    .    ,           .   ,            ,       ,     . (Geology, 2022, 6 )
  
        .          .  ,           .     ,     .          .
    .   ,    50  ,       ,     ,   .
    ,     (55-34   )             .     ,      ,    .       ,         .  34       ,     ,   ,     .
 ,    -  ,      .       ,         .       .
   ,          (Alexis Licht)    (Christopher Beard)       (CNRS).   ,    ,            .
   ,         ,   ,     ,   .  ,       ,    .
     -          .        ,    ,     .     34    ,       ,    ,      
42    .       .        ,    . (Earth-Science Reviews, 226, 103929, 2022)
,  
     ,    ,  ,   ,      ,     .   ?            ?
         ,      - (Andrea Giuliani),         .  ,     ,    540      ,    ,        .
         , ,  ,   .   ,    ,     .           13  12       . ,     250     ,    ,    .          .
,        13.    ,   ,      ,           .
   ?      ,               .              .  ,      ,  .
,  -    ,           .              .
        ,         .       ,     . (Science Advances, 8 (9), 2022)
  ?
           .   ,        .  ,            ,   .
     ,                .             .
       (Simon Klemperer) ,        ,         .
       .
    .               (3He/4He).  ,         ,  ,     .              ,      .
      .        .            .  ,     ,       .
  ,   , ,   ,            .   -   -   ,      .   ,        . ,        .
   ,      ,  , , ,   .           ,        ,   ,      .             .  ,           ,       -,   . (Proceedings of the National Academy of Sciences, 119, 12, 2022)
   
  , 2022,  6, www.hij.ru	43
    -           , 1980- 
.. 
-    
     ,  -      .     ,          .       1  2   , ,  ,      , ,        .
  
     (   , , /)     .      ,   ,    , ,      ,    ,        .      .
     -  ,        44 -  (   ).     ,       .    .             ,   ,   , ,     ,   : .     .
,    .   ,      ?    ,           ,  , ,      ( ,   - ) :    腻      ,         ,  :  ,   ?       .
   ,    ,  -- (    ,  )    40     .      ,           .  , ,     ,     .        .     ,  ,       .       ,   40-     -   .  .     , ,      .    .
 ,          - ,        ,  ,  ,  .       -  .   , ,   ,         ,  ! ---!!!
     ,   . -              ()       50 ,       .    .      ,        .     ,   .      .  ,       !    :    .
       (   ),  -     .      ,      ,  , .    ,     ,    .       ,     .         ,    ,    .      ,     .         (  ),    ,       .        ,    .
       ,          .      ,            .           .   .          ,  ,   ,       : , !       .      .
  ,   
  ,    ,  - ,      , .   ,          ( ),       ( 70,  ). ,      ,  .  ,   ,  ,     .       ,       . ,    .
 ,    ,      .      -  ,       . .    .             :  !    !        . -    , , .
:   .   ,    .     .       ,    .    .   ,    ,      .
 !     !
         .     
  , 2022,  6, www.hij.ru 45
       .   ,     . ,     .    ,   ,     .   ,       ,         .  ,     .
   . , -       .       :    ()    .  ,   .      .   ,       ,       ,    , .   ,   :     . - .     ?
      . ,  ,  .          . ,   ,     . ,  ,    .      ,  -  . ,   . ,  -   ,  ,  .  ,  ,  ? ,  . . , , 
  -        ,       -       .    ,   .    -     ,         ( ),       .  .  , .   :      .
  
  ,        . , ,  ,    .    ,     , ,   .        (. 13:21, 14:19)      ,    .   ,        ,     ,    .
        ,  ,   ,      .  ,    ,        .    ,       (  ),   ,  ,   ,   .     .   -   ,     ,   -   ,   .            .
                .   ,    .               .            .          ,    . , ,      ,  1001 .   ,   ,     ,         .    (  ) ,   .
,       .    , , , ,  (    ,     ). -         ,   .      ,       !  .      ,    .      6065,    , ,  .   ,   .         (    ?)     ,     . -    ,        .
        , , ,     ,    ,     ,  ,       .      ,     : ,   , ,     养
       ,     .   , ,  ,      . ,    .       .
         .          ,           . ,  ,  ( ,
46,     ) ,                    .    ,   .     .
    ,      .            .  .    ,     ,   .   ,   ,        :    텻  ,    ,   .       .     .
,    ,      ,    ,      ,       .    ,   ,    . ,   ,   ,     .  ,      .    ,    ,    ,   .       - ?    
       ,          .     ,   ,  ,  ,  ,  ,     .
,  .         .      .              ,         .           .      ,  ,   ,      ,        ?! ,   .     .     ,    . ,           ,  ,       ,          .    ,  
    ,  .  ,    ,  ?        .    .       .     ,    .   ? ,         ,  .    , ,  .  ,        ,    .      .
,  ,    .    ,   ,   ,     ,      .    ,        ,   ,   ,   -,   ,      .
    .   ,   -         ,      ,         .      ,  , ,  ,   , ,      !    -   ,  -, -,        ,  -   -    ,   ,   .
- ,      ,   ,    .      ,  ,    .               , ,     ,  ,       .   ,  ,    ,    ,  ,    ,        ,  ,   .
 ,        ,  ,      ,   ,   ,   ,  ,        ,   .  ,          ӻ              Ӕ     -,  .
   .    .        ,        . !     - ,       .        .    ?    ,    ,         .     .   ,   ,   !  , ,   .  .   ,  ,       1 0 . 10 .,     10 . 30 .        .  ,       .              ?  .
  , 2022,  6, www.hij.ru 47
.. 
  
-            .          ,   .           .         ? ,   ?
   
  .           (,  ,    )   .    ,        ,         ,   , . ,       ,    ,    .  ,           ,     ,             .       ,          ,     ,   ,    .
,   :    ,   ,      ,  , , .    -    ,  
48       (         ,  ),   ,       .     ,   .     ,       .
         .    , , ,   .           .

     . -   ,        . -    .  -   ,    ,       .
    ,       ,     .      ,  .        .     .       .    ,   .
   . ,      ,   ,    ,   (1111). ,    ,     ,     ,   (0000).                   .      ,  ,         .
      ,     ,   ,     ,          .                     .
     1 6    .           ,     ,                :
(1100)     ; (1000)    ; (0100)      ; (0011)     ; (0010)    ;
(0001)      ; (1010)    ; (0101)      ; (0000)       .
  
        .       ,          .     ,     (   )      (,  ).                ,      .      ,  - ,      .                .         ,   , ,        .  , ,      .
,                ,   .      ,   ,    , , ,    .
  ,           , ,      ,   ,    .    ,    .             ,      .
    ,    ,    , ,      .     ,      (  ,   ).            ,      ,  .      ,   .
     ,      . , (0011)    ,    ,    , (0000)     ,    ,   ,   (1100)      ( ,     ).
  , 2022,  6, www.hij.ru 49
  
 ,   ,   ,    ,   .             (),     ,   . ,     ,       ,    .    ,   .
        .  ,    ,   . ,  -     ,       .    . ,    ,   .   ,    ,     ,    ,  .      .
  :      ,         (   , ,    ).               (  ,    ).     ,  ,     ,   ,   .   ,  .
  
     :
(0000) = 0,05  1  ;
(0001) = 0,15  3   ,   ;
(0010) = 0,05  1   ,   ;
(0011) = 0,15  3     ;
(0100) = 0,10  2    ;
(0101) = 0,30  6      ; (1000) = 0,05  1     ;
(1010) = 0,05  1      ; (1100) = 0,10  2    ,   .
               (     ),           (      ). ,     ,             ,    .           ,           .
    20 .  ,      ,  :
     10 ;
     4 ;
       12 ;
       5 ;
  ,   ?     22:9.      (,      )  ,       .       ,   ,       .
  :
1)     ,  65%       (   = 1)   0,95  ,  21%      0,8  0,9,  8%    0,6  0,75,   6%   ,      0,6;
2)    82%  ,   18%    ,       0% ;
3) ,     ,   ,    ( 5% );
4)    5%       ,   3%     .
, ?
      .      ,  ,      :
1)     ,  53%       (   = 1)   0,95  ,  23%      0,8  0,9,  8%    0,6  0,75,   13%   ,     ,  0,6;
2)    78%  ,   19%    ,    3% ;
3) ,     ,   ,    ( 28% );
4)    5 %       ,   12%     .
 ,    .      (,   , ) ,    
50    ,       .   ,  ,    ,      ,        ,  - ,       .
    :      .         ,          ,   .
,         .    , ,   ,  (    )       .  ,                .
 ,  
           ,        (1000), (1010)  (1100).  ,       .       ,      ,     .      ,       (          )     ,    20 .
       ,   (1000), (1010)  (1100),      ,    . ,          (1100)      .  (1010)  ((1000)    .        , ,     ( ,  ),  ,     ,    ,     ,     .
  
 ,   ,    ,   ,     .      ,   ,   ? ,     .       ,     ,      (     2/3)   0,9  0,5. , , ,           ,    .  , ,       (     ).
    ,    ,    .  :   ,         ,       ,      ,   -   .    ,      (   ,     ),    ,     .   ,  -,    ,         .      .             ,      (90%  )       0,9  0,6,   .
 
    ,     ,    .     ,     .                 .      ,   .      ,   ,   20 ,   1  ,    , , , 25 ,   6  .      ,     . , ,     ,      .     ,      ,   ,         .
,  ,   ,    ,          ?  :        ,       ,             .               ,     .            .
  , 2022,  6, www.hij.ru 51

 
  
  ,      ?   -   .  45     ()       ,      .  ,   1977 ,  208 .  , 22- ,    ,   479 .
    ,  ,   -       ,  .        ,     .  -  .
   ,       .        .         .      258   104 .   ,      .  , .       61   ,         19   -, ,   .
,  53       .
    ( ), - (    2 )  .       .
, ,     ,    . ,  11        -    . ,             .
 ,     ,      ,       ,     - .  - ,   ,           .
       ,           .             ,      .
   -       ?
  ,      .   -  -.  .    .     ,        .
              .      ,    ,       .  . ,           .
                .    - ,       ,   , ,   .
      .            40-     .           .   ,       ,      .
  ,       .             .           ,   .
  
  ,   ,      . -      ,          -     .         ,        ,   .     ,   ,          .
52

 
  ,   -.  ,        .  ,   ,      .
    2013 ,       ,       . -          .       -   .      .
        ?  ,     ,       ,          . 90%     122      .
 ,   -   ,     . , -         .     -  ,         .
    Ocean Cleanup,      320    -  40     .         ,     , ,   .       ,  ,       -  .
70%   ,             ,         .  (   5 )  90%  ,    .
     ,      .      ,  ,          . .      .
  -    ,        .     -         ,   .              .
 ,       -  1%    ,   .  ,      ,      ,    .     ,       -   .
           ,      .        ,    .      ,  -   .       . , ,   ,     .
,   ,      ,    ,     .
   .    .     -      .         ,       .
 
  ,         ,      . , -    .          :   -  ?
, , , ,  ,      .    ,   ,          . ,    .
 ,   ,    ,   .  ,     ,  .         .
     .    -  -     -    .
 ,  ,     .     .  . .       .    ,      . :  ,  . ,         .
  , 2022,  5, www.hij.ru	 53

 
   ,         ,         .  ,         ,       .        ,     .
   46-     ,     .     -.      ,     . ,    ,    .
 ,  -   -    ,  , .        ,        .
           ,      .   , ,                 ,       .
 ,    ,      ,          ,         .
  -      .   ,         ,    ,     ?
-     .    ,     ,        , .
 ,     -    .   ,    ,   ,     , -       .
 
  ,    ?      .     ,       .    ,    .                 .
   ?       .     .    ,     ,     ,     ,       .          ,      .     .    ,    ,   ,     .
          .      ,     .      -    .      .
  ,      .        . -  ,     .  ,       -  ,      .
          . ,     ,        .    .      .
      ,   -  .    ,   -      .       90   .        ,  175   .      ,       .
   155  .     .    -  ,   ,      .  30    .     -     .
  ,  ,         . ,        -        ,      .    .     ,  ,  ,  -   .
 
. 
 - 
54
 
  
 COVID-19  .   ,      .       .             - 2020 .  ,   ,        ,     .
 ,        ,   .           COVID-19,    .  ,    ,       2020 . ,     ,    .    .
 ,          ,      .    
  , 2022,  6, www.hij.ru 55
,    . ,    ,     ,     ,      .     ,       ,      . , ,        .         .  ,     ,   ,          ,    ,  ,     .
,    ,     .         ,      .             .    ,             .
       COVID-19.         .    .      .             .  ,            .   ,       .   .      .        .
  .  ,    ,        .        -   ,  -  .    ,   . ,         ,     .     .        .  , ,     .    8            !    11   .  ,        ,    !
,    ,     , ,  8-    .       .  ,           .
     .         , :)       ,   ;)        ,   ;)       2-4 .
   , ,    ,    ,   .   ,      ,   .     ,      : ,             (  )      .      ,          ,  ,        .
 ,             ,   . ,     .    ,            ,     .     ,            - .
   COVID-19      ,    , ,      .          .    ,    ,    .           ,          .  ,        ,     :)  -      .   ,  ,   ,   ,   ?)   , ,      .   ,  ,   ,    ,    ?)    . :   ,    ?
   .     ,  :   ,        ,         .       .
56


 
  
 
    .            ,       .        .
     ,   . ,    ,               :  ,       .      ,      .
 ,  ,   .  ,      ?
 !   ,    .  -,       .  -,  ,  ,     .    .       ,    .
   ,    .     ,      ,     . ,         ,       .  -          ,     : ,      .   .      ,      .
        ,     .    :
    ,  .    ,    .  !    ,        !
   ?   .
       ,    .      ?
 ,   .       !
     .    ,   ,   ,     .     ,   ,     ,   ,     .
 ,   ?    ,   .
 ,  .      ,   .     ,    .
  ,       .
 !   .          :        ,    ,   .  !
   ?     ,    ,    .
 !
   ,    .       ,      .
       ?    .       .
  ,    .
        ?   .
  , 2022,  6, www.hij.ru	 59
  ,   .
   ,   .      !
    .        :            ?       ,    ,           :            .     ,     , ,  ,   ,     ,    .
           ,     .       ,       .
   ,      ,     ,      .   ,      ,     .  , ?
   .    -   .  -  .
  ,  .  ,           .                   -  ,     .        ,   .
    ?   , ,       ,   -.           .
  ,     !   ,           .      ,   ,     ,   ,     ,     !
 .       ,        .
   - ?    ,    .    .    .
        ,   , ,  ?   ,   .
   ,   .    ?
 ,  -    .
     ?         .      .     ?
  ,   .  ,  ,             .  ,     .  ?
 ,     .      -,  -  ,      ,    .  ,    ,     ,   , .    ,     , ?     ,    ,  ,      ,  ,            .
  , ,    ?         .
 ,   ,    ,    .     ,  ,      .    ,     ,     ,     .          ,   .
   ,           ,       ,      .
   ,     .    ,    .    :
   ?
  ?
       -    ?     .      ,  
   ,   ,   .
   ?
        ,    .
  ,    !  !     .
60
  .    , ,  ,   .
  -  .               - ,          .
  -   ?    .
  - !     .     .      ,   .        ,  .            ,  .
        ?     .
    .    ,     ,     ,     ,   .   .
           .
  !           .      .       --?
 , ,  .      .  ,    
    ?!   .   !
 ,    ,   .    .        .        ,     ,    .
 ,        ,   .
     :
  ,   !
     ,    .      ,  .
      ?   .
        ,      ,   .  ,       ,  ?
 ,  . , .       .
 ,   ,   .
 , .       .      ,     -         .
 , !    .    :
   ,      ? ,    . ,  -     .
  ,   .   ,      ?
 .    .    ,      .      ,     .
     ?   .
   ?  .          .    ,     ,    .  .
       ?      .
    !    ?   .   .  - -,  .    ,   .    ,   ,     . ,  -         .       ,   .
    ,  ,   .
    ,     .       ,    . ,    ,     .      .  ?
  , 2022,  6, www.hij.ru 61
, 

 
    !
     ,        . ,          .      ,   . , ,    :      ,   .        ,    , ,      ,    ,   .   .
,       ,      ,           .                 .        .
  .    ,  ,      ,     . ,        .     ,    .     ,   ,   . :     ,    .
       .            (Ana Faria)       ( News Wise, 10  2022 ).   19            .       325     .          ,     .  ,       ,         ,     ,          .
 ,  ,        ,     . ,    ,     - :         .   :   ,   .
. 
62
 ,  ,     ,        (Nature)
        16%    27%  (Earth-Science Reviews)
     ,   ,   ,   2018- (American Journal of Preventive Medicine)
            -, -  - (ACS Sensors)
      ,     (Nature)
  -     ,        (Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics)
     ,     ,   ,         (Family Relations)

, 
             (Environmental Pollution)
        G       ,          (Nature)
,  ,    ,        (Educational Psychology Review)
           90  (Journal of the American Geriatrics Society)
       55-64   17,3     ,    ,           5,8   (ANZ Journal of Surgery)
		    -,     ,              (Frontiers in Pharmacology)

 
 !
              :  -           .          ,     . , ,       :         (Global Change Biology, 16  2022 ).      .
  ,      XX    .  80-        .     : ,    ,     ,    . ,  ,      .        ,     .  :     ,  ,    ,  ,       ,        .
   ,       . ,          ,    .             -,  ,             .
,         ,      . , ,      ,          .     79    ,        .      ,        .             ,        .
,        ,         ,      ,      . , ,      :     -   ;     .        ,    ,       . ,       :   -     (   ),        .
. 

  , 2022,  6, www.hij.ru 63

 
  
 ,  !
        ,       ,        .     .  .         .    .      -  ,       ,     ,              .      .     .  .     .
            -,      .  ,   ,   .      .
,      ,     .  ,       .      :  ,  ,    .
    ,       .             .     ,        .
    - .
   !  ,   ,  ,   ,    .
   !     .
  ,   !   - .
  . -  -,         ,         . -                  
      ,    ,        .  ,    -  .         .
         .
     .  .
   ,  ?
   ,   .  ?
    !   !
     ?
   .    .
     ?
    ,   .
 ,   !   ,   !
64
 !        .    ,            .   -.    
  ?    - ?
    ,    .
    ,      ,      ,   . !!!    ,    .
   - .
       -?
  ?
  !
     .  .
 ?     .  ,  .
   ?      ,     .
      ?   .
 ?    .
   ,      .    ,    .
     ,  .
  ,     .       
  .
***
   .     ,          .            .
           ,    .           . -           --   -   .          ,    .               .        ,     .
      .
, ,    ,      ,   -      .
       .
 ,     ,  - ?
 ,    .       ,      ,  !  .   , .
***
        .       ,        .       ,          ,  .
       . ,        ,   ,   -  ,      .  ,  ,             ,     .
          .    ,  .
    .
  , 2022,  6, www.hij.ru

 ʻ
 
.. 
 

 ,
  
 
  
 
,
 

 ʻ
 
 
  


  