  
10
 - 
/ 2022

    
19  2003 , .   77-8479
ISSN 1727-5903
 :
 
.. 

. , . ,
. , .  . ,
. , . 
  
.. , .. , .. , .. , .. , .. , .. , .. 
  
.. 
   24.10.2022
  
123100, , 1-  ., . 1, . 7
  
119071, , / 57
  :
8 (495) 722-09-46 e-mail: redaktor@hij.ru http://www.hij.ru
:
https://www.facebook.com/khimiyaizhizn
https://vk.com/khimiya_i_zhizn
https://ok.ru/group/53459104891087
https://twitter.com/hij_redaktor
https://www.instagram.com/khimiya_i_zhizn/
        
         ,  72231  72232
  
,  88763
    
(.  (495) 443-61-60)
 ,    2021  2017
 -, (495) 121-01-16, (499) 789-45-55
-, (495) 789-86-36
, . +7 (495) 369-11-22
, +7(812) 786-58-29, +7(812) 337-16-26 .
-
   
  
 Ļ
      
         .          .       
   
  .
 

 
 .  
   . . 2
 
 ,    . . .8

. .. ⅅ..16
   
 . .. ꅅ.26

  . . ..32
 
    . . 酅.38
 
!    ȅ .. 腅48

   . . ⅅ54

. . 텅..58

 . . .64
: 	13
 	22
: 	35
: 	45
 	62
, 	62
. 
   
      
            -.   ,    ,   ,     , . !            ,     ,      .
        ,     - ,       (-N-N N),      (- -).                         .     [3+2]-,       .        -        -.
2
       1893     , ,      .  ,               ,      .   .   ,        .        .       ,  , ,    .
     ,             ,      (  ),          .      .  ,      ,   -   ,   ,   .
     ?  2002         .        ,   -     - -   . ,      ,   .         (, , ),   ,      .         ,   ,       .
       ,   Angewandte Chemie    ,   ,       ,      .
      - ,                 . .    ,     ,    .      ,         .
       :   ,  ,  ,   100%,            .            .     -,       -,      .
  ,  -      ,       ,     .   ,    .       .
  ,   .   ,     . -     20      .      ,      -,   .
 2013  Thomson Reuters    ,        ..  (1993), ,  2013-,    (, ),      , - ,         .      -.  ,     2013-,         .
 Thomson Reuters   .         ,       .    2013  .    .  ,   .
 19981999       .           .      :     
  , 2022,  10, www.hij.ru	
 3    ,  , ,   +  = ,         .        ,  .   ,     . ,   -    .
    .     2001   Angewandte Chemie.          -   --   .           .     ,         , -,     .
      ,        .    ,  2002-, .      --        .  ,    , , , , .   -,          - .
     .      .        ,      .    ,             a  .
  .        .   Angewandte Chemie?   ,     ,    .         .       .          ,    .     ,      .                .          .     ,    .    -          ,          .     ,       -.      ,        (corresponding) ,   ,   ,     ,   . (  ,    ,   -        .)
   ,   .   . ,     ,           ,  ,  ,     .                .
    ,    .    :  ,  ,  ,  .     :  ,  ,   . ,           ,   . .        .      , , ,   .     ,    .      ,     .
           ,   ,    ,   .   -       ,     .
  .          .          ,       
4

Click  .   ,     ,           .
   ,      ,   .    ,           ,      ,   .
    (    )  2004    -   ,  .         .. ,    -   (2007),         .
 ,         .        ,    ,   ,          .       ,  -      ,     .    ,     ,   ,        .    1
2
3
  , 2022,  10, www.hij.ru	
 5 ,          ,           .
   ,       .            ,   :     ,       , , ,         ,      ,     .   .
  ,    -    . , ,      , , ,   ,   .   .      -   .  - .
    ?    ?      .        , ,   .   .         ,      .    ?   .
          .  , .       ,    .       .. :      . ,        -   ,           . (,    .  ..) ,      .             :     ,    ,     .               .
  ..                 -   - ,      . -         -     1987    ,          - .
  2016   -     .     -            .   ,         .  ,          ,         .
   ,      .   .   ,   ,  ,          --    .    -      ,      ,        .
 ,   , :       click reaction, copper-catalyzed azide-alkyne cycloaddition.      -, -  ,  - ,  ,   .      ?
,        .          ,    ,                .
,               ,    ?      :      .    .        .    ,           ,    . ,   ,    ,     .        (Trodelvy),         ,       -   Illumina.        .       ? ,    ,    ,    (It is amazing what you can accomplish if you do not care who gets the credit).           .       ,    .       ,         .
,        ,  ,   .        .          ,   , ,   ,        2022 .         .
6
    ?
    
 ,  
 -, 2021
   :
      ,    -,        ?
         ,     ,             ?
    ,  ,   , ,   , ,     
  , 2022,  10, www.hij.ru	
 7

 
 ,  
     
      2022        ,       .  ,  ,  -  ,    -           .    -    .
,             ,    . ,    ,     -   ,  -   . ,     ,  ,      ,   .
  ,       ,   ,     .         ,    ,      ,    .     ,      ,        , 
8      .   ,     ,          ,    ,     ,     ,  , .
     ,     .  ,       ,   .   2001          (        ).         ,              ,     Homo.    ,    .
    
  ,        ,      .      ,    .        ,       .          ,  ,      ,      .
   (      , , )    -,         .       ,   . ,     ,  1982 ,          ,                .
    ,    .     ,     13 ,     .  ,         ,  ,     .         ,     ,           ,   .              .    ,   1980-         (   ,        -)      .
       .     ,      -    ,  ,     .  1990- ,     ,   ,              .      ,    ,    ; ,  ,       1995 ,  .
      .  1984             XIX        150 .           ,      .
   ,     ,                     .  , ,         ,    1984              Nature. (,    ,   , ,    .)
          -       .   ,  ,   , ,          .     ,        2013 ,         .      ,     ,     .  1987        . ( ,  19861987 ,      .)
            7000 .               ,      .       ,   ,     .            ,     ,        500  ,      ,   .
         :  ,    ,      . (  ,          .) -
  , 2022,  10, www.hij.ru	
 9  .       ,        .      :           .
        ,        .          ( ,  )   ,     L-,   ,  D-.      ,    .  ,   ,       ,       .    :               .
  
    1990 ,        ,   .
      .        400 000  ,   30 000  .   (Homo sapiens)      300 000  ,  60 00070 000           
. , Homo sapiens   Homo neanderthalensis     20 000 ,     ,       .    (?) ?        ?
    -        ,  ,         1856 .     40 000  .        ,   (    ).
   ,        .    ,       16,5   ,           3  -.
 ,      1997 ,    .
10
        ,     .    ,               550 000690 000    ,   . (      .)
       .    !      ,            . (,        ,  .)   ,           ,           4       : ,    ,   .     ,     ,  .        ,     ,      .
 1997                . (              .)       .
  (    )   .  2000              ,            -  .          ,     ,    .  ,    .
    ,             454 Life Sciences,    Roche (.   , 2006, 1).         . (   454 Life Sciences   ,     .)         ,    2006           (.   , 2007, 1).
     .  -   70          ,         .        ,   90%     .            .       ,       -  .      ,    (,          ,    ?)       .
     ,        (    ,       )       .         Illumina,        .
  , 2022,  10, www.hij.ru 11
      2010  (.   , 2010, 6).         ,  ,     ,  ,     .
  ,          ,   .  -     ,      ,    . ,       1-4%    (   : 1,5-2,1%).   ,    ,    ,   ,           .
 
   2010       :       - (.   , 2010, 5).
         ,      .     ,    ,    .  2008       ()         Homo.  ,    ,  30 00048 000  .
              . ,           ,    ,    ,  .
  ,    -        .    ,     380 000470 000  ,             550 000760 000  .
      (?)  .        46%    ,         . ,     EPAS1,      ,    ,    .
     -.      
 11,     90 000 ,         (.   , 2018, 9).   , ,      .     ,        ,   ,    .
 ,     .        .   ,       ,       . ,           -  . ,   .         ,    ?           ,       .
 ,      ,                     (.   , 2022, 5).        13        ;             ,           , , , ,    .
     2020 ,       ,     : ,          Y- (    ) -     .   -,     Y-,      , , ,  Y- .    ,      
  ,        .       ,   ,           COVID-19    .    ,      COVID-19,  ,       .
                 .  ,         .
12
: 
 
 ,       .     - ,  ,    -    ,       ,    .                 .
   ,    .                -  .     ,    ,   ,       .             .
    - .   -   (Michael Reynolds) - ,   ,    .        .
               - .             ,  .           .     ,           .
   ,     (Itai Cohen),       ,  .     ,   .    -  .         -     ,     ,       .          ,
  , 2022,  10, www.hij.ru	
 13      . (Science Robotics, 7,70, 2022)
 
      .      .     ,      .        ,  ,   ,      .  -   .             ,        .
       ,       .       ?           ,    (James Elder)        (Nicholas Baker)     .   ,      ,     ,    .    ,     .             .
    ,         .        .     ,          .                  .
           .  ,     ,     . ,   ,       ,      .           .     ,    ,   .      ,     .          .
 ,              ,       . ,   ,  ,   . (iScience, 25, 9, 704973, 2022)
   
    ,    ,     .  ,    ,   .    .      ,      ,     .
    ,      .             (Dan Zhao)    .          (Shai Revzen).
  ,   ,    ,    ,  ,    ,    .      . ,       ,      .
  , ,    ,      .     .   ,      ,    .         ,     .       .       (100%  ),    (5%),  , ,   .
 ,      ,      ,   .          ,     .        ,   .
 ,   ,           . , ,          .  ,       , ,  -        .
         ,            ,        .  ,            ,    .
14
      ,          .   ,        ,        . (Proceedings of the National Academy of Sciences, 119,37,2022)
 
       ,    .               ,        .         ,    ,    .  ,             ,      .
          ,       . ,          ,               .
              (Suliana Manley)    ,          .               .
       ,             .        .
     .  ,       ,     .          ,   ,          .               .
   ,           ,  ,    .      .         ,     .
      .            ,        Micro-Manager.           . (Nature Methods, 08, 09, 2022)

,    ,   .           .  ,         ,      .
               -    .     .
      .      ,   ,       ,     ,      .   ,     ,    ,        ,   ,  .
         -     .       (Haydn Jones)           .    ,  ,     ,     ,       .  ,     ,     .
          .  ,           .         , (discover.lanl.gov/news)
  .
  , 2022,  10, www.hij.ru	
15
  
 .. 

      ..    ,    ,   .       , 
16 ,  ,    .        ,       ,    .
   ?   .        ,        -    ,      .      (,    -),   ,   .     ,      -   .
 ,   ,       1930- ,       1932    .. .     ,  , ;      2017 ,  ,       .
 1990-        ,     ,       Ph.D,     (, ,   ). ,  ,  ,   .  ,  ,          ,    .
       ?             ,   ;     , , .     ,           (, ,  ;      ,    ,        ,   ,   ).     ;  ,       ;  :  ,     .   ;     ,  ,        .
   ,    ,       . ,  ,  ,          .  ,      -     ,     .   ,    . ,
,  ,  ,          .,          .    ,   ,   ,    ,   .       ,  , -  ,    ,       . (,            .  19501980   -    .            ,     .)
       ,    ,      .    .      ,   ,   ,   .  ,      .   ,    .      : ,       ,         .        .
    ,    ,  .    :         , ,  ,     ,      .                    (      )     .       ,         ( ,      ).       ,   ,      ;     ,     .
  2017          ,      .    ,    ,   , 
  , 2022,  10, www.hij.ru 17
      ;    ,    ,   ,  ; ,  , ,     .              ,     (     ),       .  ,       .   .          - , ,          ,          - . (      ,   ,   .)
, ,       ,      ,     ,   ,       ,   ,   .   ,    ,    ,                 .       ;  ,   ,   ,  ; ,  , ,     .              ,     (     ),       .  ,       .       ,         .
,      ,     ,   . -     :     ,   (, )     (,   ).
  -  ,     ;    ,       .    , ,  ; ,  ,  ,  ,    , , ;              .
      ,  . ,      ,       ,     .         . -,              ,    ,   (    );  ,    .
     :    ; ,  ;     .          ,    ,       .  ,         ,   ,           (     .,  ..,  ..     : 2005-2015 .       ? //  . 2020.  3).
     - ?          . ,      -- ,      ().  ,  ,    -  :     ,  ,        ,    ;   .       ,    ,   , , ,   .
 ,       ,    .  , ,       ,  
18;         ; ,1112     ,  1821    .
   ,   ,   -  (    ,    )     ,   ,    ,    ,      (     ).             . ,   2013          ,  2014  2018 ,   ;       21   10 .
   ,     1020 ,       ,     ,         .       -  (       ).             , ,    .             .
, , ,        ,    .              .   :  ,        ,  ,        ,        ,      ,     .
       ;  , ,   .    ,  ;      ,          ;       ,        ?     .
  (  ,     )         . ,  20132015       183  ,       
447,    1226 (        591).
                 15    5    Q1  Q2.          ,          10    30   Q1  Q2.
     ,  ()  ,    ,    .    ,         .         ,   ;    .   ,   ,     ,      .
       ,     ,   ,     ,       ,       .     ,   , .    ,     - ,  ,     .
 .       -.  ,    ,      , , , ;   ,      , ,   ,   . .    -.    -     ,     ,             ,        .   ,
 ,  2013          ,  2014  2018 ,   ;       21   10 .
  , 2022,  10, www.hij.ru 19
,  2013-2015       183  ,        447,    1226 (       - 591).  ,       . ,   ;   .         .
,    ,      ; ,  ,   , , ,     ,      ;  ,     .  ,     ,     . ,       ,     ,   .     !  ,      ,       ,      ?
  ,       ,   ,   .            ; ,     .  ,   ,      ,  , , ,    .  ,     ,   :   ;   ;   ,     ; ,    ;      . ,         .    ,    ,    ,     ,       ,  ,   .
,    ,        ;  ,  .   ,         ,      ,     .    :      ,       ,          .     ;           .       ,           .      ,   ,          ,      .          .
  ( ?)      ,     ?    , ,  ;  .     ,         .      ,    ,    ,    ,      ,     ,    ,    . .       ,    ,  , ,  ,   .        ,    ,        ,    .
        ;     ; ; .      ;  , ,    .   -     !
      ,  ,     ,   ,    .        .     , ,   -  ,  ,     .
20
 50                   (       ,    ).     , ,     ;  ,  -        .      ,     ,     .   ,        ,   ,    ,      (   ).      ,         ;           .
           .                ,  ,   ,            ,   .         ,   .      ,       ,          .   :        !           ,           , ,  .
      ,  ,     ,   ,    .        .     , ,     ,  ,     .     (  )    ,       ,    .      ,             ,       !
 ,               . ,,           ,    , -,            .
       ,    .   ,     ,      , -. ,     ,             .     ,          ,   ,     .
         ,       .        ;  ,           .  ,     ,    .     ,    -         .    ,    -    :     ,      ,   ,    -  .
   .     ,    . ,           ,   .      -,         .   ,  ,     ;        ,      .
         ..   :    ( 17, 2021)     . . .
  , 2022,  10, www.hij.ru 21

 
  
        .    ,           ,   .   : ,        ?    :   !     !
  ,          . ,  , .   ,   , ,     .
    ,            ?    ? ,    ,   .       .   .
    ,   ,     .      .     ,     . ,    ,          .
      ,      ,      ,     ,      .
,  ,      .    ?     ,      .       .    ,        .
      ,           ,      .         ,      ,        ,     .         .
       512   ,  ,       .
,   90           .    14             ,        .   ?
 ,      ,    . ,     -.       ,       .  , ,   90             95%  .
           .    90      63%,     46%.       ,      .
  :         ,          ,        .          .
,              .    . .

   ?
      ,     .                , ,   .
   ?          .   .  22
 
  ?          .     ,      .
   ?     ?  - .      -    .     -.         .
,   -     ,  - - .      ,        .
   ?  -  ,         , , ,  .   ,  .      ,   .
     ,         -  .     ,    -     ,   .
     ?     ,     ,        .      .     ,        .
,        .           .          ,    - .      .
         .     150   ,        .
       .     ,          .
  ,         .    .         ,  .   ,    ,  ,          .
,  ,         . ,     ,      . ,        - .
       ,   .     , ,  -  . ,       75% ,     99%.
      2%.  16%        . -   (    )  , , , , , , .     .
 ,    - ,         XV-XVII         .        .
  ,     -  .       .     ,     - .  ,   .      .           .
 ,      ,     .       .   ,        16 .
      ,    .       -     .
,     .      .         ,  ,   -  ,      ,   .
    ,         ,        . ,   ,     .        , ,  .    .
   ,          -     ,       .
 ,    , ,  .  ,  ,    ,   .
 ?  -? ,                 .      .         .
  , 2022,  10, www.hij.ru	
23

 
,   ,            ,          ,      .
         .        ,  ,             .
     
 ,  ,       .     .     ,   .    ,                    .
 , ,      ,    ?        ?
    ,    .   ,  .  ,  ,   ,             ()?     ? ,  ,     .
       .     ,           .              .
        .          ,  ,        .     .   ,    ,  ,        ,    .
,      ,             .
 ,                     , .           ,      ,    .           ,   .
,  ,    .    ,           ,      ,   .
-,  -,    ,     .  -,         , ,  ,  ,      .      .          .
        ,          .     .
      ,       ,       .  ,      , ,               .
           ,   .            ,         .   -  -   .
 ,    ,  ,      ,  .    ,      .  2020      500    . ,         .     .
  ,    ,   ,    .       ,   .    
24
 
  ,   ,   .   - .   ,   - .      ,        .     -   .
   
      . , .   ?  --, ,    .           .
,     ,     ,  .  -    . ,    ,       ,    ,    .   ,   .
 , ,        .      ,       .
  ,   ,   .      140 .      ,    ,   ,        .        .
 , ,     ,     ,       .     .     ,    ,       .         .
       . ,      ,    .       .   ,         .
      .       .     ? . , ,   ,      .
,     ,     -.     -  ,  ,        ,   .
   - -  ,         .      .
            .
    ,    100    ,               .
       .            , , - .
        ,       ,   .                  .
   ,      .       55 !
      15 .         ,    ,    -.
         ,        . , ,  ,     ,     .   ,            .        .
  . 
 - 
  , 2022,  10, www.hij.ru	
25
   
  
.. 
 
    ,         ,  ,       ,      .      !
  
 ,   ,           .. .      :   ,      ,     ,    ,    ,        .
     ,    ,     ,     .  ,    ,       ,    ,     ,  ,  ,    ,      .        .
           .     ,  ,   ,            .        , 70%     .      3% , 2,4%   1,24% ,   , , , , , , ,   .         ,    ,         .
        (:N)    .   :N   ,  . ,     2%       ,  :N   20:1,     .       ,   ,     .     ,   ,       ,  , ,     .
 ,      .         ,    .  ,   ,    .
  ,    ,    ,      , , , ,    .            . ,   Salmonella enterica      21    .
    ,     .      :      ,      ( ). ,      ,       .
    ,  3090%         .  
   
  , 2022,  10, www.hij.ru 27
  . ,  ,      ,     -     .      ,     .        .
,   ,    ,   12   ,  109    ,     .      ,     .         .           ,          ,       ?-      .
     : , , , , , ,   ,   .       , ,  .   ,          ,        .
        .          ,    .    ,    ,             .
 
   ,    ,   .     .     ,      ,    . ,  -        ,  1731%    .       .         .
      , ,   ,    .  ,   ?
    .        .      (     )   .    ,   (biocoal),   65% .
    (biochar)      .    , , , ,  .     , 9399%,     .    .    ,      ,        ,        (.   , 2020, 7).
,   ,      ,            .   ,        :      180220C   ,      .
    1913     ,   1931      .       ,         .      ,            .
     .   ,  2030 /,  ,   ,  ,        .    ,     ,  .
          .      1940- ,        ,  ,  , , , , ,    .          ,    .
     :    ,       .  - ,    : ,  ,      ,  ,  , ,   .
      70%    .   ,     ,     ,     ,   ,     .  28     .   ,        ,       ,     ,    ,      .

,     .         .       .       ,       .   ,       ,     .   ,      (.   , 2007, 1).
    CH4 (5565%),   CO2 (3545%),  N 2 (03%)   H2S (01%).      ,    ,     ,   9095% CH4.
     (     )   .       .    ,       .         ,      .     .
    ,      ,     .   ,          0,6  ,      0,4   0,8    .
	 , %
  	64  5
	60  5
	60  5
	    ,      
,          . ,     ,     ,    .       87%.    ,      .   ,     25.    ,    ,  8090% ,  .              300,      ,   .
     ,    ,    .        ,         .
     5060C,   2540  ,    2025Ѱ.    ,      , ,      ,   .                 35,        .      ,      .         .
     .     ,        .    ,        .
   ,       ,  .        (,   )   ,     .     ,         .      ,     ,  ,   ,       , .    ,   .
     ,   .  ,  ,  ,       .  ,    ,         .       ,           ,   ,      .           
  , 2022,  10, www.hij.ru 29
    ,     , ,  ,  ,    .  ,     .
 
 ,          ,      . , ,  .    ,     ,      ,  ,    :  ( ,     ),  (,   )  .    ,    .
       ,      :  ,    .
    -   .      100   -  ,   .
    .   ,     100     11  .      ,   Zymomonas mobilis.   ,     .     , ,     .          . Z. mobilis         16% (   1012%),           .
 , Z. mobilis    ,   ,   ,        ,           ,  1,5%.    ,    ,    ,           .    .
         .         .       (.   , 2007, 5).   ,      .
      ,  .  , ,
 V
	


         .        .   , ,   Geobacteraceae   Shewanella keeps.  ,  ,  ,     .        .                  ,    .
    ,    ,     ,             .
  
   ,   ,     .        .    , ,       ,   .         - .
 90%     ,     .       Lactococcus lactis     
30a Rhizopus oryzae   
  ,   ,  ,  , ,     .             .
,    , -,     ,    .   Rhizopus oryzae,          ,         0,530,56       .
      .           ,   L-  L- .   ,    Rhizopus   : ,  ,  .     .
         ,      :      ,   .        .         ,      ,   .  , ,     ,   ,    .       ,  ,    ,         - .
  .      .    ,            .    , Trichoderma reesei,    . ,     , Aspergillus phoenicis,    . , ,  ,    ,     .        ,   .           .
 ,       .    ,               (,   ),    .      ,           , .        . ,        ,      ,     .        .
      . -      ,   .                  .
  , 2022,  10, www.hij.ru 31

4


  

       .       30  50%     20% .  ,      .    ,  , ,   ,   .
   ,        ,  , Rhamnaceae.    , ,   ,     .     Rhamnus cathartica.     ,        ,   , Frangula alnus.     ,     -:    ,    .

             .       -   .    .   ,   -   -  .    ,   -,  ,      .    .     - .   ,    (   ),          .       ,         .
   ,    .    ,  . ,        .    ,     - ,  ;     ,  ,   ,     .        .     ,      ,        :  ,  ,  ,  .
         ,    ,  ,    ,      ,     .
    ,    :      ,  ,  , ,     .       XIX           (1856-1939).            .    - , ,       . , ,      ,    .
              .  ,          (6--a-L- -)    (6-- p-D- -),      1--p-D- ,    3-- .
 ,            .      ,       .         
        ,     .   ,           ,     .
     ,      .       .   ,         ,    ,   100   ,      .     ,     ( ),    ,   .

  , 2022,  10, www.hij.ru	
33
  ()       ,      ,     .             .     ,       .
      ,     ,    ,     812   .   ?  ,      ,    ,    .      ,   ,    .    ,  ,   ,      .
     ,     .           ,     .                 .         ,    ,  -  .
            .   ,    ,    .         ,      .
      ,    ,    ,     .    ,  ,      .    ,    ,      .
        .          ,           ,     .   ,   .
          ,   , ,      .
  ,       ,     .    ,  -,        ,   ,   ,     . ,   ,     .
. 
34
:
  
   - ,  -. -     ,       -   .      ,     , -         .       ,  .
-       -      .   ,        ,    ,     .   ,     -     ,      .  -             .  -  -          .
 ,     ,         .             (Ben Powell)    -     - . -         ,     .     -   ,   -       . ,        -      .
           ,  -    .            - .
 ,   -  ,         ,    
  , 2022,  10, www.hij.ru	
35      .      ,  ,     ,  ,      .   ,           .    ,        ,      .
    ,         .                    .  ,     . (Journal of the American Chemical Society, 144, 20, 9138, 2022)
   
   ,     ,   ,      ,  .           .         .    ,   ,   .          ,            .     in vitro        .
   ,         ,           .           (Volodymyr Koman)       (Michael Strano).        ,       ,       ,    .      ,   .
,   ,          .  ,        , .
           .     ,       .       ,    .  ,   ,     ,         .
,       ,    .            .         .  ,         .
  ,                 .        -,  ,  ,     ,    .     .        .
      ,     .
 ,           ,          . (Nature Nanotechnology, 2022 May 30, 2022)
   
, ,    .       .       .    ,     ,       .       ,       ,      .           .
             (Sibani Lisa Biswal)            .     ,   ,    .      ,          ,        ,    ,          .
         . ,        
36.            ,             -  .  ,  ,            .
 ,         -.  ,   -  ,   -                 .
   -             .     -      ,        ,        . (Science Advances, 8, 22, 2022)
  
        .    ,        .   -      ,        .           ,     .
      -       (Tilman Pfau)   ,       .         ,     .         ,      .
 ,           .         ,   ,   ,          .                .         ,     .     ,          .   -       .
          ,     .    ,    , -      .      -        - -   - . (Nature, 605, 7910, 453, 2022)
  
  -     ,      ,      -     . ,      ,  .
              - (Ken-ichi Saitow).          -    ,       .                      .
       .   ,        .        Si02     .              .        -       .
       -  (680 )    20%     .    -       86%     -.    -     ,       .
  ,    ,     ,        .  ,  ,        , -   , , ,  .
  ,   -       . (ACS Sustainable Chemistry & Engineering, 10, 5, 1765, 2022)
 
. 
  , 2022,  10, www.hij.ru	
37f V
.. 
    
       ,    ,   .   ,    ,   ,        ,       .
      
            .        .     ,         .
38
   2022   120        (19021969),  ,         (18981976).         ,   .  6  1892   130      -  (18921979),        .
     (    -)    .    ,       (1879  1955).       ,    ,        .
        .      ,        ,       ,      .
 ,     .     ,        .             (19031937),      1920- ,       ,        .                .   ,      ,     .    ..      .
 1920-             ,         .     ,  ,   . , ,     ,        ,   .       ,    ,     .         ,          .
       .   ,        ,   ,      ,      ,  .            ,   ,         ,     .  .
 1930         ,    1931        ,            .    1932      ()   - ,    ..       .       ,    ,    .
    ,     .. ,    19371938 . (     .)             ,   ,    ,     ,    .
, ..   ..    1930-         .
  , 2022,  10, www.hij.ru 39
  .  .. .   .. 
    
   1930-  ..    ,               (18821942).   ,     -      -  , ,   ,   ,       .      ,     ,         .
     .  1934     :   ,      .      .
    , ,     .      , ,    ,     ,         .        .   .      .      ,    , -, .     ,          .
 1938           .           .
        .   1939         .. -  ,   :              .      ,     ,   ,        .            .     ,     ,                          ,       .     ,       ,                .
40
   ,      ..       .. ,       .     1939 ,     ,    ,  ,   .      .   ,        ,      .
     
     - .     ..     1931              - ,      ,    -   .
   1931          .     .         . ,  ,     ,      ,    -,         -,     ,  ,      ,                ,       .     ,    ,  ,     ,     , ,   ,       ,   : -,     , -,        .
 , ,    ,      :   () ,      ,       ,          ,  , ,  ,      .     1930- .
 ,  4  1932     ,   - ,   ,     
 ()    (18961938)    .
               ,       (18831950).
 
   ..       .  ,      .    ,    ,  , ,  , .   ,           ,    .        ,      , ,    ,  .   ,     .        .
  ,     .    .                    ,     - .   : ,  ,       .            .
  ,        ,      :        ,              . ,       XIX ,        .
  ..    ,    .                 ,       .       ,   .  ,    ,          . ,        ..         - ,    .
 1917        .     .. , .. , .. , .. , .. , .. , .. , .. , ..   .
  1920                      
  , 2022,  10, www.hij.ru 41
 .           .     ,      1915 .   :       ,   ,  .. .
       1920- .
 , ..     ,      1917 .     ,          .  ..       (18691931),       .       ,       .
           .          .          .    1920-      .. ,         .
    ,         ,  ,     ,  ,    ,     .
          ,    .         .   ,  , ,      :  ,           .           .    .
         .     ,        ,    ,       .
    1936 .    ..                 ,      .       2       ,   ,        ,   .             .            ,    ,     ,     ,     .  ( ,  ),     .          .
              - ,      (18721959).         .       .   ,   ,    .     .
,        : 15  1936          (18471936),      .    .              (18691945),   ,    .
        6   ,     ,        .
,              ,       .         -,        .
..         ,    .  ,       ,     (18941952).     -     , ,     (19081968).
 19361938          (),          .               .   ,   1939 ,     .      , ,      .
      ,     ,             .
.. ,     ,    ,          .   ,                .   ,   ,      .   
42    ,                 .               .
  , ..             1940  1950- .      :        .      .
      :    .
    
    1948 ,          ,    ,      ,   .              -     .  ,   ,          ,    .
 ,  , , ,     . ,    ,     .        
        ,      ,    .
             ,         .       ,   ,         . ,    1940-           ,    ,        .         ,               .
      ,        ,   .     1948          ,           ,      .       (,  -   ,  11  1949 ).
  ,    ,             
  , 2022,  10, www.hij.ru 43
.     ,     .
 ,           .        ,   ,  ,   .   19451953      ,    ,   ,        .
          ,           -  ,       .   , ,   ,      ,       .
      ,      ,   , ,  .      ,   ,      .   ,           ,      . ,            (19061950),             ,        .   ..        -    .  14  1950       44 .         .
               (19091977),  ,           .
  ..   .  ,  ,        .   ,          (    ..    ),    1940-   1950-        ().                ,                 .     ,    .
           ,           .  1960-     ,    .        ..  ,    .        , ,   ,    .    1964 ,   ,    ,    - .
    ,   ,  ,     .   -  , ..          .       ,     , ,          .  ..    1950-     .
   ..      .  1976     ,      ,         .   1976                 .   ,  :      :        ;     ;    ;   ,     ;     腻
   ,         .     .        .  1930-     ,     -,   1970-     ,        .
   ,   86 .  1982 ,    ,           ,       .
   ,      .. ,   .  ,        .     ,   .
      .
44
: 
 
     ,        ,    .       .     ,          ,          .
             - (Joseph Zadrozny)   .         ,   , ,    .     ,     . -             .      ,           .
      ,   .    -      . ,      .
 ,         ,      .
         .        .           ,     -     ,         . (Journal of the American Chemical Society 144, 20, 9132, 2022)
   
 ,     ,         .      , 2022,  10, www.hij.ru	
45   ,          .     ,  .    ,             .
                  ,   ,     .         /    .  ,       ,             ,       .
                 ,   .          -           ,     (Horst Rottke),            .
          LiF.           ,   ,  . ,          .      ,          .          ,         .
   ,    .              ,          .           .
       ,     ,             .          . (Science Advances, 8, 20, 2022)
  
      .      ,       .    ,         .    .     ,                 .       .
   ,         ,  ,           .       ,  ,  ,    .       ,      ,        .
                .   ,     ,     .   ,        ,       .
               (Marko Loncar)    ,      .            .
   ,           .        1,07    10 ,   .         750 .        .
 ,   ,              .       3             .    98,9%    .  :   1020    99,999%.    ,   ,     .  ,       
46   , ,   . (Nature Communications, 13,1,2022)
  
       ,     .   ,   ,   ,       24   .           ,        .
       ,          .  ,    -,  ,  ,     -.      (Vincent Dumont)          ,  ,                    .
      :           .
                   , .      .          .
,          ,     .    ,  -   .       . ,       .         .           ,    .
 ,        -  .            -.   .
,       ,            . (Journal of Applied Physics,!31, 20, 204902, 2022)
 
    ,     .    ,   .      ,        .         ,    ,  ,   .
      : Si-28 - 92%, Si-29 - 5%  Si-30 -3%.    , , -      ,      .       ,     .
  ,  ,      ,     .     ,      .   ,   -28     10% ,  .
           By  (Junqiao Wu)        .   ,    ,        .
           90 ,       .      :       .   ,       .       ,          .
      .   ,      .     ,        .
 ,  ,         .           . (Physical Review Letters, 128, 8, 2022)
  .
  , 2022,  10, www.hij.ru	
47
.. 
!
   
,           - ,  FMSH.RU,    1966 .       ,  ,   ,          .     ; , ,     .           (       ).        , ,  , ,   . .   ,      .
48
  -  . ,     .
 
, , 
-      1966 .      .       ,     .      ,   ,     ,   .       ,   -  ,   .             .
      ,   .      ,  .     ,    .          .       ,        .               ,   .    .     ,   .        ,      .     ,           ,  .
 ,      .    ,   ,        .      , ,      ,        .         ,   .    ,     (    )        .        .     :       ,       ,       .   ,  ,    -     ,         .        ,    .
                 ,     .     ,  ,     .                ,   .      ,            1825-,   1968 ,    
  , 2022,  10, www.hij.ru	
49
       ,     :
  ,     , -   .
   ,      .     ,    ?
       ..           , ,    ,  .     ,    腻, ,   .  ,   .
   ,       .               . ,          ,   ,   ,      .         :       ,     .
,            ,      ,       .            
50
<     ,         .   .   .                     .
      .          .         .     ,         ,       .       ,             (       , , ).
   80%        ,         .                90%.        ,       ,          .    ,   ,  .      ,  ,    (       )  ,         : !
    2012 ,    .     ,    .           . , ,    ,      ,   ,     .   ,                 -  .    ,        .
     ,         alma mater,  .  ,       ,       .      ,      , -,             .
     ,      ,       :      ,    .   ,         ,    ( ,    ).    ,    .     ,      ,        . ,   2021-    2022   -    , ,          .
     ,        .     FMSH.RU,    .    , ,    .         ,   ,     ,     .  .    .
     ,          ,      , -!     ,   YouTube       ,  :  ̻.
 
    ,     -   .         ,      ,    . ,     ,          .
      , -    .. :           ,     ,   15% .
            ,           .   ,   -   ,      .
    :     ,    ,  ,            .          ,  1011 ,   ,        ݻ.
   ,       , ,        .     ,            .   ,    ,   ,       ,   . ,    ,  ,   ,    ,      .
    , ,   .  ,    ,         ,    .  ,    -    ,          .
     , , .      ,    ,    .        ,    ,       .             .
   ,           .                    ,  ,  , :          , ,     .        ,     -. ,             .
           ,        ,    ,   .   ,      ,  ,     ,     , ,   ,    .
         ,          .        ,    ,    ,   ,     ,    ,    .   ,            ,    ( )  -    .
          ,    ,    .       ,       ,    .       ,       ,    ,   6%  20%.
  , 2022,  10, www.hij.ru 51
        ,       ,   .       ..,   ,            .      .
       ,      .       ,       .    ,     .  ,    ,        ,     .    ,     ,       .       ,       .   
  ,   ,         ,  ,     .          ,   ,   ,       .             .       .      , ,  ,  .        ,              .         .        .    ,           .      , , , . - ,      11      .   .
   
    .   ,     ,    -   ,        -        .    ,        ;      .   ,        ,       ,   ,   , .        ,     . ,     ,     .
    ,  :
    ,     ;
    ,     ;
        ,      ;
     ,        ,      ;
     ,       ,    ,     ,        ;
          ,    .
        ,   ,      ,     ,      .       ,  ,     ,  ( ) ,  ,    31 ,   (   )    .        .   ,  , , .
                        ,     . -,           . -,  ,     . -,   ,  ,    .        .
  ,    ,    .    ?       ,                   ? (    ;       ).
      (      ,   ;    ).
  ,   ,    ?  ,    	

 56   	

 9  ,   	

9   ,    	
	
 20 ( )	

6
        ,    ,   	
 76   	
 3  ,   	

7  ,    	

 14 ( )	

0
52


	
0	
10	
20	
30	
40	
50	
60	
70	
80	
90	
100

100 90 80 70 60 50 40 30 20 10
a
8

0 0	
10	
20	
30	
40	
50	
60	
70	
80	
90	
100 
 ,    , ,      ( , , ).           - .
 
         .           ,    .  ,     ,  ,  ,       .
        .    ,    , , ,       ,    .         ,      . ,      ,      ,   ,     .
       .  ,    ,  .       ,     .  ,    .           (  ) ,       ,   .
        ,           .        ,   1/5 ,     .       ,     ,            .
       .     ,        ,    - - .      ,   - ,  ,    . ,              ,  .
  ,      ,      ,     ,    .        -  ,       ,        ,       ,      ,     ,     ,   ,  , ,      ,    ,     ,        .     ,         .
   ,         ,    -   ,     , ,  ,     .          -   ,  , ,       ,               .
   ,       ,     ,        .     -     , ,  .      ,  -      .
      ,        .
    ,   .        .
  , 2022,  10, www.hij.ru 53

. 
  
          .    ,   ,     .                    .       .
           -.           .    ,      .         , , , .
, , 
,           ,  ,  -  .        .          .  ,    ,        ,      .    .       ,     ,       .    ,        - .               .                 .
54
        . -,     ,  ,       .       ,  .         . ,  ,   ,   ,      ,  -     .      ,    ,  .   ,        ,      ,    ,  ,    .   ,   ,    ,         .
      ,       .            - ,   ,    ,    .
  .. ,           .     ,    ,             .        ,    .     ,    ,       ,  ,   .
  . ,        ,          .   ,   10%         ,    ,  90%          .
    
     ,        .    ,     .  ,         .    .    ,       .         ,    .
        ,     ,  ,   . ,   ,    ,  - ..       ,        .  ,           ,     ,    .   ,      .
      ,       .    ,      .   ,       .         ,   ,    .
  .. ,        .          (, ,  )   (,  )           .
    ,       .    :
1      ;
2  - ;
3  -  , ;
4  ;
5   ( );
6   ;
7   ;
8    ;
9  ;
10      ;
11    ;
12  ;
13   ;
14     ;
15    , ;
16     ;
17       ;
18   ;
19       ;
20   ,  , ,   ;
21   ,   .
  , 2022,  10, www.hij.ru 55
          :    ,      (  ),    , ,   , ,        ,    ?    ?   ?
          1    .      ,     ,    ,    ,   .
                   ,         ,  ,   ,    ,     .    1    .
-         ,       .      2  ,     ,   ,    .
     --               ( 3).
        ,   4.         ,   ,    .
           5.    ,             .          ,  ,  -       -.                  (,   .).
    ,  ,       ,    .    ,       ,     .        ,   .
      6,       ,      7,      .
   ,    ,     ,  8.
 ,  9,     ,    .                    ,      ,   .
             10.             .            , ,   .
      11.           ,   12.          .
 13,   ,         (   ).          ,      .
      14,       ,   .  15              ,    ,    .   ,  16,      ,    ,   .
          ,     ( 17).          .
    18    ,    .             ,    .
        19     ,    .          ,  ,      .
         20.       , ,        ,  .
    ,     ,        ,          .
 21             ,         .
56
     .     ,    ,        .        ,          .            .
 ,    ..       ,           .              ,   ,     .
            .   ,   ,        .           ,  ,           .
    ,          .       ,   .      ,        .
            ,          ,      ,   ,       .            ,         .
         .    ,  , , ,  .  ,        ,   ,   ,   . ,       ,        .         .
    ,       ,    .       (.   , 2022, 4),          .
          .. .
  , 2022,  10, www.hij.ru 57


 
  

    .  ,          ,        .     ,   ,  .
  .  ,     .   , . , ?  . ,    .     .
     .   .         ?            .      -  .    .   .
, ?  ?   . -     .
 ,   ,    ,  .
   . ,    .   , ,  .
 , ,  ?      ,  .
      .
 ,      .   ?       .           .       .
 ,   ,  .     .    .  ,   .
    ,      .
, ,  ,   . , , .
       ,  - ,   -  .
    !
-   .    ,    .   ,             .           .
   ,   .       .
 ,   ?
  , , ,  . ,   ,  .    .       .
 ? .     ?    ?
     .     - .  ,     ,  ,  .
 ,    .          ?
     .
   :  ,   ?    .
      .  ,   ,  ,  . , .
    , ,   .         ,             .
   .       .     .      . ?
 ,    .   ,   .  .
   ,      .        .       ,   ,   .
 ,    .        ,                .
 -  .      -.     ,      . , ,  .        ,        .
 ,  .            ?         ,   .   ,   ,      .    .   ,   ?
  .
 ,   .         ,        .
    ?
   .  ,   ,      .
  , 2022,  10, www.hij.ru	
 59
 ?   .
 ,  ,    .  ,   .
                        .         ,       : ,        ,   .
    ,         . ,   .
    ?   .
   ,   .     .  .  - .    - , .   ,   .         ?!    ,  .  ,  ?
 ,   .    .     .      , ,   .
     .        ,     .     ,    .
     .  ,           ,           .   ?    , ,   ,  ,     .
    ,          ,          . , . ,       -,     ,  ,     ,    .
           -.      ,    -,    ,  ,     . ,    ,     :
 ,  -  ,  ,   .  , .  , ,   . ,   .    ,    .
    .
    ,  ?     .
   .    ,   .    , .   ,         .        
 ,   ,   .     .
 ,     .  .       .     .  
 , . Homo homini lupus est,   .    ?        .
 .   .  ,  ,     ,     . , ,     .
 ,      ,  -, -   .
 ,    ?
  .  - .
 ,       .     -       .      .  -    .      ,  ,    .   ,        ,   .
,   ,     ,  ,        .
    ,       .        ,        . ,   ,     .
     .   ,          .      .        ,   . , ,  -  .   .   , ,    . ,    ,    .
 , ,    .  , , , , .   .  .
     ,    .  -    -   .   , ,   . ,    .     ,  ,     .
   ,  .
 , ,   .
    ,   ,   .    . -  ,  ?
60
  .     ,    .
        ,     ,    .   ?
 ,   .        .
       .     ?   ,  ?
 .     ?
  ,  .      ,  ,  .       , ,    . ?    .   ,   ,   
   ,   ,   .     .      ,      . ?
 ,    .
   . ,     ,     .       ,   . ,      -   
 .     - ,         .    .  .  .   .
   .  ,    - .    .
   , .
  ,   ,      .
 ,    .  .        , ,      .
      .   -       ,     .   ,    ,        .  ,  .         ,   ,  ,        .             ,    ,   -   .   ,        ,    ,    - ,      .
  ,       .
      ;   ,    .    .          .
     .        ,    .     ,  ,      . ,     , ,    . ,   .  .
   .           .            . ,     .
------,       .  ------.       ,  .
   .
 ,   .        : ,  ,  .
  ,   ,       .
 , ,  ,   .   ?
   ,   .  ,    .  ,      ?
   ,   .  :
  ,   .     , ?
 ,   ,  .
   -  ,   .     :   ,  .   - .
 ?   . , .
 , !   ,      .         .   .
 , :
 ?  ?
  . , ,    .      ,   .     ,    . ,   ,   .  :      .
  ,     ,     ,    .  ,  .
   ,    .   , ,   ;    ,    .
 ,    .    ?
  .
    ,    .    ,   .
 ,  .     .  , ,    .   .
 ,   .  , .     ?
  , 2022,  10, www.hij.ru 61
, 

 
 ?
    :  ,     ,     -      .           , 7112 .   .    (Cristiano M. Chiessi),   - ,        (Nature Communications, 2022, 13:421).
                 .   ,  ,     -     ,     .  ,  -              ,  ,   ,          . ,    .
                  ,     -  .      ,        .     .   .    ,         .    , ,    ,   .  ,     . :     ,      .
,        -,     .   , ,   .  ,      ,     .
. 
62
         ?-  ,    - (Alzheimer's Research & Therapy)
              (iScience)
   -    -    -          (Biogen. com)
 ,   ,       ,       (Scientific Reports)
   -     ( -  ),   1968  (ChemRxiv.org)
         ,           (Journal of Environmental Psychology)
       ,        ,     (eLife)

, 

 
,           ,      ,  ,    ,    ,       (Physical Review Research)
    ,        	 (Proceedings of the National Academy of Sciences)
  -  Nd2Fe14B,     ,        ,             (ACS Omega)
   ,       ,   SARS-CoV-2,     (Scientific Reports)
          (The Journal of Physiological Sciences)
          ,    (Scientific Reports)
 
            .   ,   ,       (Daniel W Hook, Simon J Porter)   Digital Science (-  18  2022  ),    .   ,    .
   ,    .         : 2,4  3,5%,     2,32%     2020 .       2016    ,            2032 .       2,85%   0,45% .
    ,    .        ,      ,       .        ,    .      2009   ,  2017     2022     .
    ,  ,     .      2022    ,  : 573, 531  476  .
     ,      .        30%    .    .   2000-     0,   2022-,  13,5%,      11,7%.   ,  ,     :    6,6%       67  ,    30%   334  .
      ,  -  ,           .      :    0,62,   0,48,    0,38,     0,29.   ,           ,    :  2000       4  , 0,07,    -     ,   .
 ,               ,    .    :    ?
. 
  , 2022,  10, www.hij.ru 63


 
  
 
   :  , ,    ,   .   ,   ,      ,   .     ,    .    ,  mllon, ,    .
      ,              .      , - .
    ?
 ?      ,   .
    ,    !     !     .    .
   :        .
   ?  ,    , ,     ,   .   ?
  !    ,  .        ,   .    ,    !
 , ,     .      .
 ,  .  ,    ?
    !
  ,    ,    !
    .       .  ,  ,     ?   ,      ?       
 .   -   .   ,     ,       .  ,   .
   ,    .     ,     .           ,   .
    ,        .      .    .
 -!  -      .  ,  .
  ?     .
    ,  .       .  ,  .
 .  ,  ,   .          ,   ,     .      .
 !   .  ?
 ,    .     ,    .    .
  ,   .  .
       .      ,            ,       .
  , 2022,  10, www.hij.ru

 ʻ
 
.. 
 

 ,
  
 
  
 
,
 

 ʻ
 
 
  


  