3
  
 - 
/ 2023

    
19  2003 , .   77-8479
ISSN 1727-5903
 :
 
.. 

. , . ,
. , .  . ,
. , . 
  
.. , .. , .. , .. , .. , .. , .. , .. 
  
.. 
   8.02.2023
   .
123001, , 1-  -, . 1
  
119071, , / 57
  :
8 (495) 722-09-46 e-mail: redaktor@hij.ru http://www.hij.ru
:
https://www.facebook.com/khimiyaizhizn
https://vk.com/khimiya_i_zhizn
https://ok.ru/group/53459104891087
https://twitter.com/hij_redaktor
https://www.instagram.com/khimiya_i_zhizn/
        
         ,  72231  72232
  
,  88763
    
(.  (495) 443-61-60)
 ,    2021  2017
 -, (495) 121-01-16, (499) 789-45-55
-, (495) 789-86-36
, . +7 (495) 369-11-22
, +7(812) 786-58-29, +7(812) 337-16-26 .
-
   
      
              .         .          
     
 ,  
  .
.. 

  
 . . 
2
  . . 
.8
    ?
   ,    . . 
.13

   ? . 
.14
-160
 . . 
..26
 
  . . 
.32
  
    .
.. 
.38

  . . 
.44

   . . 
47
 
  . .. 
.50

. . 
..54

  . . 
64
 	20
	37, 61
 	62
, 	62

  
 - 
.. 
4 
 
:

  .   .    
 
       ?    ,      ,     ,         ,    .. .                ,        ,     ?
 
 , SO2,      ,  ,    .    , , ,     ,      ,     .         ,  ,      ,    .           H2SO3,   ,   .  SO2           , SO3.            H2SO4.    ,     
  , 2023,  3, www.hij.ru
3 ,        ,       ,    ,             .                 .  ,   ,   ,   ,     ,     .  , ,         ,       -  .     .
 
 ,           .  -   .     ,    ,       ,           . , ,                .
-,  ,   :    ,   ,          ,   ,       .   ,         ,    2021    (.   , 2021, 10).
   ,     :  ,                   ,    ,     .
        , ,         (James E. Hansen)        2022      arxive.org  ,  ,         ,           ().  .
  ,           -      
1,54,5,       .  ,        80    ,        2   ,     .     , 2   ,            ,          .
   ,  ,    . ,       , 415 ppm,  ,   -,  : 300450 ppm.      56     ,                     25     .
 ,      ,       ,  415 ppm.      :   ,  ,   1770  2021   4,09 /2,  0,16 /2  , ,      ,        278 ppm  561 ppm.
     ?  ,            ,  ,   ,   :       ,    ,     .     ,       ,    ,   1,5    4,   710.
 -
      ? ,   ,     .     ,       .    .    ,   2021    Nature      25   (. 1),    .       17       .      :  6    7,   0,12     0,012  .         11     IX     ,      0,00045  ,   27 .
4

J
+1
0
-1
,   
1,4 1,2 1,0 0,8 0,6 0,4 0,2
0 -2
  1970-2015    0,18  
&
1880		 1900		 1920		 1940		 1960		 1980		 2000		 2020
|     2015 -  2022 
2000
2005
2010
2015
2020
J
1
       25      ,        11          (Nature 2021, 599, 239)
2
     .     ,   .    ,   70-  XX   ,   2015-     .  ,        (James E. Hansen .. Global warming in the pipeline)
      . ,    ,   ,    ø-  -,  712     (.   , 2017, 6). ,          .     ? , ,     ,      .      ,        .     , ,      ,   .   ,    ,         .
       ,                 .    ,    ,    ,     0
-2
-4
-6
-8
2
0
  , 2023,  3, www.hij.ru	 5
   ,     .  ,       :         ,         ,         ,    1970  0,2       1880  1920 ;  0,04   .
   ,        . ,   1770  (        )  ,   ,  0,5 /2,      0,5 /2.         ,   ,   70-      1,52 /2.        , , ,  4 /2.          .
 
  ,       ,         ..    ,    .
           ,  , .      ,   ,     .     ,   70-           .  :   ,      , ,   ,       .    .
  70   1880  1920       0,54 /2,  0,077 /2  ,   1970      0,3 /2  . ,   :  70-         0,18  .
        ,    . ,      2010  2015.               , -          2006  2017        70%.           .
      ,        0,2   ,      ,    .   :   

10
100
1000

3
           2020  ,              ,     556 ppm,      ,    100      1,5.  2014       2   .           (James E. Hansen .. Global warming in the pipeline)
4
3
2
0
6,   ,   ,  ,       ,          ,          .
     ,        ?      .      .          ,          ;     1 /2. , -    ,       ,         .          .                ,     ,   .
 ,           ,           34 ,     ,   4    .          1,52      .         .
 ,     ,      ,    56            25 ,       0,2      250 .
,            .          , , ,   ,   :    ,   .   .  ,         2100    2     ,       1,5  2050 .
.    1,09,       0,4,     0,9.      0,2   , ,        ,  , 0,6,      , 1,6 ,       2,6  .
     ,       ,       (. 3),          ,   ,       .              :       ,  ,   2,6,       4. ,  ,  - !
,         , , ,         ,     ,    ,   .
         ,    ,       .    .     ,          1,5,    6 .         ,    ,      ,    -  ,  .
,  ,           ,    ,     ,     -  ,      ,      ,     .
             :          .     ,  ,       ,         .
  , 2023,  3, www.hij.ru	 7

  
. 
  
    ,         .               . ,            .             25 ,    .     .. -   :       ,      . , ,  ,    ?.        ?
8
 
  (.   , 2020, 1)       .             , ,     . ,           .   ,                 .               . ,      .
          (Umang Bhattarai)    , ,       (Environ. Res. Commun., 2022)     .
   . -,                   3     1,09.        . ,  ,              .
-,    ,  ,    , ,    ,    .   ,        ,    .  , , ,     ,              .
-,      ,   ,         ,     ,      .        ,      ,      ,         .
      10 ,        13    ;             1618 .    ,           .  ,    ,    . ,       50-  -  -135.      15,2 . ,   ,          100  .
, ,  -,     -17,    .. ,     -55 .      21 ,     1,5 .     13,4  2SO4,  37    .      -135,   370   , 135   ,   -55,   66  .
    ,    .     2021  87    ,          .  ,            -      .
   ,          -135. ,     ,     ,         .  ,       ,       11     2021 .       2 ,      ,  ,   . , 13,4       :          ,       .
,        ,                   .  ,   ,             .       ,  ,     .      ,      XX ,  :  .
       . ,  ,         ,       .   ,    ,    .
  .    ,      .  , , , , , ,     ,   ,  , ,     .     ,         .        ,  - ,  - .        .
  , 2023,  3, www.hij.ru	 9
,    ,        ,                        .
  
,          . ,   (Russell Seitz)      2010    .    ?             ,    - ;      ,   .   ,  , , ,    ,   .     ?   ,    ,  , ,  .
,   ,         ,   , ,     .        ,    ,  ,    .       ,       ,     
25
20
15
10
0,1							1
  , ppm
10      ,   ,                    .        .       6  (Russell Seitz, Bright Water)    .      ,   ,       .
   ,         104  107 .  ,    10140 .        .     ,  ,         ,       ,        ,    .
 ,      6           ,       1 ppm,           1 /2.       -  .       ,           10-      .       ,         .
,  :     ?    ,  .   ,   ?  ,     ,     ,  ,  , - .      ,       .        , .
      -   (, ),       .     ,      ,           100 .        ,  .        :          ppm. ,        ,     ,    .
,              .      10  .     ,      ,            10   .           .
       .        ,    
5
0
10     ,    .  ,       ,   .      ,  -   :      .
 ,  ,         ,    3600  .      .        : ,    ,      ,   . ,      :      ,   .
        ?   ,        ,           (     ).      . ,   ,  ,   ,     300   .    ,  , 300       300 .     ,       2020  .          .
,    ,    ,      ,           .      1        ,         10  .       300  . , , ,   ,     .
     . -, , , ,                ,       .  -,         ,     .
          ,   -            ,   .
  
 ,      ,   ,       ;             L1    . ,   -        ,     .
        .   , L3  L4,        , L5      ,      ,     : L1   ,  L2   .   L2   ,       (.   , 2022, 1),    L1      ,  SOHO.
   ,   ,       ,       .        . , ,   ,       ,        .       ,      .    L1           .    :      ?
       , ,         ,            .       .              (Benjamin C. Bromley)      .
  ,     XVII ,    ,   ,          ,     9   .    0,025-   .     L1     940  (,   7 000     ).      - 100150   .
 ,    .    ,     200 ,         .    ,    L1  ,               .     ,      .  ,            .
       :    20      -5 (       60- ).  -  , 2023,  3, www.hij.ru 11 
 ,     L1,        (Benjamin C. Bromley, Dust as a solar shield)     ,              ,    .              ,  ,  ,     .       ,        :              ,   .
,      -  ,       .        ,      .              L1     :            .
 ,            (  , 2006, 4):             .        ,      ,      ,     - - .
             .          .        ,    :     ,         .
,    .          ,          ?               .      ,     ,             .         .       ,      Z.   ,     ,      (Benjamin C. Bromley, Dust as a solar shield)
 ,        ,       .         ,        ,       .            ,       .
12
 
   ?
   ,    
     ? ,       ,      -    .  ,     , , , -       .         .
,     -,        ,  - .       ,   ,    .         ,     ,     .        .         ,       ,     -     .
     ,        .       ,      ,      ,      ,      .        :         -,       ,  .       ,    ,        . , ,    :    -.
       ,   .        .    , ,    ,     -,        .         ,         !  -          .         . -          .     - . ,         .
        , , , ,  , , ,  .       ,   -   .      , ,    ,   ,   ,    ,  -      :      ,       ,   .    ,   ,    -    ,    .
 ,        ,    .   , , ,         , -   -. ,           .       ,      .     -,      .
    .           ,     ,   - .         -   :              .         ,      .
      , ,    .    ,               .  ,  ,  - ,   ,    ,    , -   .       .
  , 2023,  3, www.hij.ru	 13
14


 
   
 ,   .         ,   .  ,       ,     .         - ?
     
        (Robert Dorfman. Prices and Markets, 1967) ,  ,  ,      ,      .  ,     .  ,         .
 , ,    .  ,    ,  .       .         .   ,      ,    .    ,   ,   .   ,   .    ,   ,       .        .
,          .       ,     .            ,         ,          , ,  ,    .
  ,           . ,     ,   .         .    ,    ,       .
    , ,        .      ,   ,    ,  -    .               ,        . ,  ,      ,    -.      , ,          ,         ,   .       ,     .  ,  ,      ,  ,      .
,   
   ,     .          .              1952  1954    ,            (   -  ).      43, 35, 21   99 .
       737 MAX   2018-   (189 )   2019    (157 ).      .       -42.     1977 ,      1980 . ,  28  1982 ,     
  , 2023,  3, www.hij.ru 15

  -42.     .  :      . ,     ,       132   ,     ,  .
 ,           .   ,   .  -   -    ,   2530 .        . ,     -42,  ,    .           -   ,          . ,    737 MAX,  ,     ,   .
      .      .       .      ,     .   ,  ,    ,        .    :     ,         ,      ,     ,    .  ,     .
   
      ,   ,         ,  ,     . .   .   1981   -104,     ,   ,   .       50 .       16   ,    3 -, 12        8 .       .
    ,  ,           .    -   -, -      . .,   .             100     .
    .          .   ,       .           .               - .        
16   .       .           ,    .
     ,               . ,          ,       .  ,          -   .
   ,       .   ,             . -42    .    ,     .    ,         ,     .
   ,   ,       . , 24  2015   Airbus A320-211      .    144   6  .  30            10     .      150  .     .    , -, .
     
                .  ,        ,    ,    .     .        ,     .        ,     .       ,        .     ,     .
          ,     -:  ,         ,  ,    . ,          ,     ,           .
    .       ,    ,    . .      - .    ()  -  (-42).       ,       .      .         .     ,     ,     .      ,     .
   
            ,   .                     ,        .    .
,    ,    ,    .              .                 .          ,      .
  ,     .    ,     .     ,   .       .    ,   ,     .
     - ,        .              .       ,     ,     .  ,   
  , 2023,  3, www.hij.ru 17
,  ,             ,        .      .     .
      .       ,    ,   ,   .      ,       .          .
  -
         -,      .           ,        .       .      ,    ,  ,    .
,   ,   ,     ,    .  -,   -   ,  ,   ,    .      ,       .   -           ,     .         .
   ,     -   (  ),     ,     , ,   ,  .       ,       ,  -            ?
,   
      ,   .     ,     (  ).          ,      . ,       
18   .   ,   .
,  , 22  2022 ,     New York Times       ,      ,    .  ,      ,       .   ,      ,           ,       . ,   ,    .  ,      ,  ,       .    22.10.2022       .
  ,    ,    ,  .     .    .        .            .        :                   .         ,    ,      .       ,    ,          ,     .
    
            ,       ,    ,      .        .        ,    .
 ,       . , ,      .   ,   .    ,   .    ,      .          ,        .
,        .              .            . ,    ,       ,     .      ,   .      ,   ,   .        .
    
   :    ,  ,   ? ,  -,   .        ?   ,   ,  , ,  ?   ,       ,   ,   .
   .     -       ,    . ,         ,          . ,          ,    ,          .         -     .            . ,   ,  .
    .           .   ,              .     ,    :          .   . ,         .       .  -,   .  ,  ,       ,   ,  ,   ,          .            , ,  .   ,    .  ,        ,     .
     ,   -,    , ,   .      ( ).
( 229)          ,  ,   ,    ,      .
( 230)     ,      .
  ,          ,    -   ,   /   .   ,   /      .          .        (   ),   .            , .      ,     .     ,   -  , .  ,          .         .             ,     ,     .
      ,    ,          .       ,        ,     .   -        ,        ,  - ,     .
 .        ,   ,    ,    .      ,       ,     .   ,           .
  , 2023,  3, www.hij.ru 19

 
   
     ,      .     . , ,      .     ,       .   -.
    ?         ,         .     ,        .
     ,    -  .         ,     ? , .  .   ,        ,     ?   ?
,        :   .     ,          .
,          ,   .            ?  ? ,  ,  ,  , , ,   .
              ?     ,           .   ,  ,   .
       -    ? , ,         .     . , , ,                .       .       -   ?
     ,         .         (   ),     ,           .       ,  ,        .
    ,             ,        .
   ?  ,      ,    ,        .    ?   .
   :     ,  ,    .   .          .
  ?  .   .         ,     .
    ,     ,      .
              .  , ,                     .
                ,  ?     ,         ,     .   ,   .
 ,             ,     .      ,     ,    .
   ,      ,    .     ,        .      ,      .
   ,       ,    ,    .  ,   .
  ,                    ,  .         ,     ,    .
20

 
  -     ,     ,    .       ,        - , ,  , .
   ,           . ,          ,      .
 . , ,    ,      .             ,        ,    .
   ,  . , , ,       ,     ?    ?           -         ,  .   ,  ,    .
    .        ,    ,   .  -              .
     .         :     ?     .        .           .     .        .    .
    200 
  ,         ? ,  .   - .     200    .       . ?
    ,     -    .   -   , , .     -  ,    ,  ,     .
   -          ,  ,        - .          .
,    ,  .   ,   ,      ,  ,    .        (    ),   ,     .
    -    , , , , , , , , , , , , , , , 

     -    .  -   .      ,  ,           .
      .. ,     1903 ,  5300  .     ?       ,     .
        XIX .  -    ?        ,   .       : , , , , , , , .
    .           .       ,   , , , , ,   ,     .
        -,  .           -   . ϸ    ,  -   ,  - ,   .
  ,               , 2023,  3, www.hij.ru	21
 
 .          .
 XIVXVI       .        .    XVIII ,          .
  ?  -      ,      .     ,    ,    ,   -,   ,   ,    .
        .     .    XVIII     ,     ,     .
   ,       XX .  .    ,     .       ,      ,      . -    ,    .   ,     .
       .         .    ,    ,        .   :      ,        .
,   XVIII     .  -,          .     ,   .             ,   .
,  5060-        .         .   .  19701980-           .
      XIX   XX ,         .    ,         60- .
,      ,     ,    .       .      100  , , , ,    .
      , , , , , , .   , , , , , , , 
     ,   .  -      ,   .
     ,   .       ,      200    ?            ,  ,         .
       70 !       .       ,      ,  ,  . (  !)      .
          200   .     .    
 ,     .      .          .    ,      .
   ?
,    ?       ,     ,     .    ,  , ,  ,  ,      .
    ,   .    ,      ,        . , , , ,      ,     ,         . ,   ,       ,   . , ,      .
        
22
 
.               -     .
,        .      .      !    ,  .   40  ,      ,    .    ,     ,  .
    .        ,   ,      .     ,        .        .  , - ,   . ,          ?
       .   ,       ,     .     .
    .       ,   .        , ,   .         .
     ,     .     ,      .
        ,       .        0,14 ,      ,       .
  ,           .         ,  ,  , ,    .  ,        ,    ,         .
  ,        ,      .       . ,             .
,  .      .        ?   ?       .         ?
    .          .
  
     ,   ,     .        .
 ,          .
            ,        ,    .            ,   .
 ,   200        2018-   19     2019-,       .
    .      Copernicus Sentinel-5P   ,   , ,         ,       . ,    ,  -   -.        .
 ,         .        .          .       ,   -     .
  ,       ,      .
      .  2020 ,       ,        .  ,   ,    ,    ,   ,     ,    - . 
  , 2023,  3, www.hij.ru	23
 
     2019 ,     2020-.    ?
 ,       . ,    ,      .      25-30  ,   02.  ,   30% ,     ,        .
         . ,   .    ,      . ,         , 10-12 .          ,   ,    ,      .
,    ,      ,       .  ,   ,       ,  O2.
                     .     4    .
    :      ,      ,     .
       ,              .         ,  .           ,       .
   
     ,        ,   .   ,   ,   .  ,   .      ,     .
        ,   .       ,   .     ,   ,   .        .
  ,    .         ,    . ,     ,    ,    .         .   , ,   ,    .
       ?  - ?      !       ,    , ,   .
  , ,   .  15  400 .  -   .           ,   .     .
     ,   ,     .   -,       ?      ?
      -     . ,    ,          .
  -,   .       ,     ,  .     ,        .  ,    .   40  .
     ,     ,      .    .
    ,     Halteria.             .
    Halteria   15 ,        100 .   ,    ,  Halteria   .
, Halteria    .     ,      .   ,      ,    .  ,       10 000     .
24

 
     9 ,   9-10"15. ,     9 -   .        ,    .
,                .          .      .
          ?    .    ,   . ,    ?
 
   ,   ,     ,          ,    .         ,      .       .
  ,      .        .  ,     .    ,     ,     .
      ?        .       ,    .         .          ,     .
     ,    ,     ,    ,   ,       .              .
    397  ,   14    .            ,   .      -,  .       ,     .   .
   ,      ,         ,     .  ,      13 ,      .        .
         . ,         ,   ,           .       35-   .
   ,     .
 ,       .  ,           .    ,      ,  .
         .          . ,         ,    ,     .       ,     .
   .   .   .       .  ,        ,  ,  .
   . ,    .   .   ,          ,        .
     ! , ,  ,      . ,   ,       .      , , . ,     .
  . 
   
  , 2023,  3, www.hij.ru	25
26
-160
   -160. 12     160 .         .. ,   Ը  ,     .    .   ,    ,   ,     .
Ը 
 
,    I ,         -    .            .                   .   ..            ,      .
   
        ,   . ,     , .        .     .          .    ,        .      ,      ,  . ,  ,    ,      ,    - ,  .         ,         ,    .
            ,  .. .  :    ,  ,         - ,      ,      . -        ,    ,          ,       ,     ,    , ,   ,    ,   ,    ,     ,   .          .        
   .. ?  :            ,   ,        .        ,             .         ,   , .
  , 2023,  3, www.hij.ru 27
  
  :             
    19141918      .      21 ,  1939 
      ,    ,       
.
     ?  ,             ,       .          ,        ,           ?   ,             ,    ,       .     ?      ?          .
    
      ,   .    :   ,    .            ,               .
 -        ,  ,   ,   .   ,         .      ,  ,      .          .
,   .. ,       ,   .        ()    .               .    ,  .. ,    ,   .         ,         ,     ,  .
28
             (,   ,  ):         .    . -.     .           .
  ,   ,                    -,   ,   .     ,      ,    ,     - ,  .   ,        ,  .
   
   ,  ,   -,  , ,       ,   .   , ,   
                       .
     :           .   ,     ,       ,       , ,      .   ,   ,      ,       ,  -  
   .
      ,            
.          .       ,  .
,     1920 ,    : 
         .        . ,           ,      .
     , ,   ,       .       ,         ,   ,       .
 
       ,       .   ,        ,        .  ,       (       ,   ,   )   .
 ,   ,      
   .          ..    - ..         . ..    ,           
 ,          .
              .     ,     .                   ,    .       ,             .
      ,      . 
  , 2023,  3, www.hij.ru 29 
    -160        ..  ,   ,             .          ?.
      .  ,        .     , , .       ,      ,     . ,    ,  .  : , ,      ,                     ,    ,      .
      ?
 ,      , ,  ,   ,         .       .          .    ,      .
        - ,       ,    . ,   ,     ,     ,    , .           .    ,        ,    ,    .
   ,   ,    ,  .          .           .  
30 ,     ,       ,    .
,      ,    (   )   ,  ,     . ,     ,     ,   . ?          .       ,    .    .
    ,        .    ,              . ,   ,    ,    -,      .            ,    ,    :         .     ,              .
,  -       ,   -  .   ,    ,   , .      (,   , ) .                   .       ,       ,   (  ),  (   ),  (), ,  (  ).                     ,          .
     .     ,      .     .   ,  ,   ,          ,   ,      .       ,    .
 ,         ,    .          .
     ,    ,      ,    .    ? ,   .     , :            ,    ?    ,       III          ,        ,  , , . 
   ,      ,      -                .
 ,     ,       ,     .
   ?
   ( )     ,   ,     .        .     ,     -        ,   ,     ,     .        ,     .    ,    .        ,         -   .    ,     .
,     ,     .   ,   .        ,            .       :    ,  , ,  ?        ,  .   ,   ,      ,         .
..  ,        .       ,  ,       ,  .       (  ,  ) ,      .          ,     .            .
  , 2023,  3, www.hij.ru 31
.. 
  
  2023   100               (1923  1997).                 .           .
32
 
    ,    .        -  (1738  1794).  1764        ,        .
   ,       ,    .   ,         ,   .  ,  ,  ,     ,    .    ,             .            ,      ,   ,      .        .
    (1729  1796)          .      .
 XIX        ,     ,    .   1840-       (1804  1857)  ,      .                ,     ,    -   .        .        ,  .
 1870-        (1835  1909),   ,    ,       .             .
    ,    ,     .       :  (), , 
        (1923 - 1997)  ().      .   ,       ,          .      ,    .
          .  ,            ,         ,         .           ,      ,      .
  ,        .    ,        .
  
 1890      (1843  1904)          .          XX     ,   1939      (1883  1950).
  , 2023,  3, www.hij.ru 33
   ,     ,    .       -   ,    ,    .   ,              .
          ,         ,    ,   ,          .        .        ,      !.
  ,    ,     ,         . ,    ,   ,      .
     :       ,     .
   .       ,       -    .    ,    ,     .  ,     ,  ,         . -  ,   , -  ,   .      ,      ,        ,    .
, ,    ,   .  ,  , .
         .   ,   ,       .       (1921  1993),   1966        ,     ,       . 
34  ,        ,        ,     ,     .
  ..         . ,        ,    . ,             . ,    ,    .
 ?
     ..      .        .
..       (      )   .     , ,   .    ,    ,          .    5  1997     .
   ..     7  (  )   .             ,     1975 .
 ,              ,     .      ..  ,  ,  .
     ..      .      ,     ?   .. .            ,    ,       .       :          .
                 1964 .             ,                   (1898  1976).
        . ,      ,        .
  1920-      (1891  1938) ,       ,    ,     .   -     .
       ,    ,         .
 1960-      (.  1934 .)    ,            -.
    1970-             -,           . ,       .      :     ,    ,       .           .  ,        -          -.
,             .            .           (, ,     ..     ).  ,               -.
       ,   .      ,   ,          .      ,         .         .  , -,   ,    .        ,     -.
,         .
 
     ?       .    ,        .        ,      .      .
 ,   -  ,     .       .
           ,     .   ,  ,    ,       .     ,      .
    ,     ,     .
    .   
     ,      .        ;     .      ,  ,       .          , 2023,  3, www.hij.ru 35   .    .
    ,     . ,   ,     .      ,  -          .
         ,           (1951  1993)    ,          .
        .    , , ,     .         ,   ,     .      .  ,        ,    ,         (1788  1824)          .
         .  ,    -  ,   .      , ,        .      ,     .    ,     .      -  ?  

    ,   .            .       .       .
   ,     .
             (1895  1940),   1936  1938      .  ,   ,    .   ,  ,   .           .        .
      .
    
            .          .         (5  67)    ,   (  ,   )   (330  405)  ,                .          ,          (1821  1878)     ?.
  1990- ,       ,     (1928  1993),     20 ,   .     . ,      ,     !    .        .    -         ;            .    .    .
  .      ( , )           . , ,       .        .
 ,   ,     ,      ,       .       ,     ?        ?      -  ,      ?  ,  ?
     .        .   ,      (1943  2020)  .
,               .            .
36

    ?
    
 ,  
 -, 2021
   :
      ,    -,        ?
         ,     ,             ?
    ,  ,   , ,   , ,     
  , 2023,  3, www.hij.ru 37
38
  
  
. . 
    
      ,       .      ,   ,   , .   , ,       ,      .
 
   ,    (.   , 2011, 10),  ,     . Toxoplasma gondii   ,     ,       .     .        ,   ()    .
      ,        ,     ,   ,   ,  ,        .     ,            .            ,  .
,     ,    ,      ,    .  -    ,     ,     .              .   ,     ,  ,-  .                 ,   .         ,             .        ,       .
       ,   ,        ,      ,     .        ,  ,         ,    .  ,  ,              ,    ,      . ,        .
    2014 ,   - (Robert Sapolsky),  ,          ,      (      ). ,   ,  ,    ,   .         ,  .             ,     ,       .     ,     ,     ,  .
  , 2023,  3, www.hij.ru 39
       (Ajai Vyas),      ,     .    ,    ,       ,         ,     .     -     ,           .
 ,       ,     .           .     , , ,      ,   .   ,       , , ,     .
    , , , , .    ,  ,  -   ,   ,       .
    ,    ,        ,    .  ,          ,    .
  .      ,        10  80%.        .             ,      :     .
,   ,    ,     ,     .    ,       -  .           ,   ,   .   ,       .     ,    .    ,  ,    ,  ,      ,                   .
      ,     ,    ,       .         ,    -   .
  
     30         (Jaroslav Flegr).          :  , 92   171 ,   ,  ,   .   ,     . ,  -  ,   ,         -.     ,    ,    ,  ,   ,        ,                ( ,   ,   ).
     (  ,   ,    )  .    ,   ,   ,             ,     .        ,   .
,    -     .     ,         ,   .  , ,     ,     .         .
             : ,   .   .
      ,        .      ,      ,   , ,  .    , ,           ,     .
     .     
40,      .     ,      ,   .
   , -,     .        -     .        ,   ,     ,   .  ,                    .  ,                .
     .      ,    ,      .          ,    .
    ,     -    ,        .       ,    .    ,    ,  , ,  ,      .
,  .     ,      .     ,      .
  
             ,  , ,           (, ,      ).     .      ,        ,       (      ),     ,    .   ,     ,        .      .
    . ,   ,      .   ,           ,  .   , ,        (Pieter Johnson),     ,         .     : , ,  .     .
      ,         31%.             1,7  ,   ,   .   197 ,    ,        1,8  .
-  ,      ?          .       (Petr Houdek),          .    ,                 .
,     - .       ,      .                  .      ,      ,         .   ,       ,   .     ,  ,    . ( ,       ,  ,       .)
,      , ,      ,         ,           ,   ,   .   ,       ,     .
 ,         ,  .   ,     -
  , 2023,  3, www.hij.ru 41
    ,   ,   . ,   , , ,     .      ,   29      ,   , 10    ( ,    ).   14       .         40   ,    ,      ,          .        .
  ,         -          .         ,         .
     ,           .          30    .    ,   ,    ,   .
       :       ,     .
           .   ,          .                    .
        ,    ,   ,       ,    ,   - ,      .     ,    ,     . ,  ,   ,  .
    ,      .   - 2315 ,        .        34 , , :        ,   ,        ,               .    ,     .
,    ,    ,        .          (        )   ,         .
                  ,   ,            ,          .    ,    ,   ,     .
            , ,       .
  ,   ,             .   , ,   ,       ,    .       (    )                 .  ,  ,          ,      . ,          .
  
          ,     .        .          ,       ,  -    , ,        ,     . , ,     ,     42,       ,  ,   T. gondii.        .
       ,        : , , ,    ,     .     -,          -,       ,    .      ,    ,       , , ,   .
     . ,     , , ,      (,   ).       :          .
   ,   ,   ,   .       ,       ,         ,   ?      ?       ,   ,  ,  ?    ,  , ,      ?
    ,      . -   ,        .   ,           ,    .     .
  , ,         ,    :   ,  ,       . , ,  ,      !         .
      ,         .            ,    ,    ,  ,      ,     .        ,              .         .       ,   ,    .         .
      ,    ,      . , , ,   ,   , ,          ,      .                .   ,   ,   .                   (          ).
   ,  ,   ,     .
     ,  , .   ,       .         .        4550%.  ,     ,      .
 ,  ,   -   ,    ,      ,       (        ),     ,    ,      .      ,    .
         :         ,       ?       ,   ;        ,        .     ,   ,   ,     .     ,      .
  , 2023,  3, www.hij.ru 43
  
    ,    .     :      ,   ,        !   ,  , - Ledum palustre.       ,    ,     ledos,     ,            .   , ,       ,   ,   .
       ,  ,  ,    -    .   -,          , , ,  ,   ,  ,     .   palustre     .        ,          .
      ,  .      ,     ,  ,         .
     .      ,   1990     ,     Ledum,   .      Rhododendron tomentosum    (-   , ).       ,   - L. palustre.
            ,     .      -      ,   -  .       ,   -   .
          .       -  ,   .     90 ,         .    ,  ,  .
    ,    .   ,   .
    .        (1501  1577)        .  1742    ,         ,       .                ,  (     )  ,    ,   .
   .   ,             Aedes aegypti,       .      ,    .
     .           
                  , , , ,    ;     ,     .          , ,  ,   ,   ,    .      ,            .
             ,      , ,    ,   ,    .
 ,    .       ,  
  , 2023,  3, www.hij.ru 45
										 .   .      .          .     :      .   ,    ,   ,    ,     - .       ,      ,      .
    ,          , , ,        ,     ,    .
  L. palustre   .   ,         ,      , , ,    .
        ,                .
          .    ,     ,      .        ,    .       , , ,  ,   ,   .
        ,    ,      . ,      . -      ,   .  ,      .    ,   .      L. palustre     ,    .   , ,   ,     ?
,             ,     .         .     ,    ,        .      ,  ,   ,          0,5 ,    1 .
      ,    25         45   .    200 ,     400500 ,    2,5      1012,5   ,    .
  ,          ?       0,5  ,       .
          .        .  ,          Ledum.              .   3  10 ,     .  ,                .  ,   .
        .      ,     ,   1723        .          ,  .
,    ,     .    ,   .      ,  ,  .        . ,   .  ,   ,      .      .     ,  ,   ,  ,    . ,     ,   ,   .  .    .    .      .
. 
46
   

          ,     .     ,      ,     .          (Stephen W. Morris)            .  :    20               ,    ,            .
  ,       ?     ,   .       ,    .     ,     ,          ,  ,    .
    ,  ,           .  2010            .  ,   ,       ,     ,   ,    .  - ,          .
  ,       .   ,    ,      ,  ,   ,     ,       80% ( 1).    ,      70% .

  , 2023,  3, www.hij.ru 47
 1
  ,      ,       (Experiments on the morphology of icicles, 2010)
* 2
       ,    -    (Experiments on the morphology of icicles, 2010)
48
   . ,   ,      ,   ,     - .    ,    ,   :      ( 2). ,       ,       ,        arxiv.org.
 ?        ,   , ,     New Journal of Physics.   .      ?  ,    ,   , - .  ,         . ,           ,      - ,         .   .    !        ,     ,      .       -  ( 3).
,     ,  ,  ,      ,   ,  ,    :     ,      .       :             10 ,        . ,   ,    .  ,    :       .
         ,        ,  .    ,     .         .   2021   ,            ,        ,      .
   :    25  ,       ,       3 .     ,  ,   ,     ( 4):         !
        ,           ,    .     .
. 3
     ,      (On the origin and evolution of icicle ripples, 2013)
* 4
   ,       ,        ().      ,   ,          ().             ().   ,       (Pattern of inclusions inside rippled icicles, 2022)
  .    ,  ,  ,  .      ,       ,    ,    .  ,    ,  ,     . ,            .   ,      ,      .     ,     ,              21    .     14 .
        : - ,    - ,       .  ,          .
- : -    ,   . -,   ,          ,    .  -,     .        ,     .
,   ,      .       ,  ,     ,      ,      ,    .    .          .     , , .
      ,  ,     .   ,       ,     ,      ,   , :         . , ,    ,     ,          . :      ,     . ,      ,    .
,    2023           (Menno Demmenie)           ,     - -     .       ,   ,      . ,   ,   ,       .
  , 2023,  3, www.hij.ru 49
 
.. 
  
                (2015, 11, 46; 2016, 2, 28; 2017, 5, 28; 2017, 11, 36).      ,         , ,   ,   .  ,     ,             (   ),             .          .    ?       ?     .         .
,   
             :          ,    ?   ,       ,    ,  . ,     ,   ,  ,  ,      .  ,   .      ,       ,    ,       .   ,  -,    ,  ,    .
   ,     .    ,        ,         .     -       ,     ,      ,     .
    ,      ,   :
    ,     ,          ;
  , ,           ,  ,    ;
       ,  ,   ,    ,      -     - ;
       -   ,       ,     .
  ,      .
 1
    ?
   ,        .       :   ,    ,   ,       ,     .        ,      ,    ,   .          ,      ,        .      ,    ,      ,  .
50
      ,        ,      .    .
 2
     ,      ?
       ,     ,  N = mg,      ,      ,  ,      ,              ,  ,   ,   ( ,   ).    ,   ,      ,   ,   .  , ,    ,  ,   .        ,    ,    .  ,    ,   ,        ,            .
      ,  ,    ,      ,    .  ,     ,      ,              ,   ,  ,    .
 3
  
    ,    ,    ,   ,     1971   ,   ,   .      , F = kx,  F   , k   , x  .         E,  L   S,   x = FL/SE,      .          E = kx2/2,   .         ,     .    ,   ,     ?           .     , ,   ,              ,        .    ,       ,        .  ,  ,   ,     .     ,    ,  ,     .
       .      -     .    ,   ,  .      .      -  .        ,      .        ,     F(x)        ,    (  ,   !).
      ,       ,            ,      ,    .
 4
      ?
  ,      .   ?      ?      ,   .       ,      .   ,     .    ,     (      ),       .     ,            .   , ,                 ,    (    ).          ,       ,      .         .
      ,   ,      , , .  ,       ,             .
 5
    
     , ?    -      .     ,  ,     ,   ,   .   ,    
  , 2023,  3, www.hij.ru 51
    ,       v = 400 /,   ,    0C,     8 .   ,   USB     ,  ,          (,    )    .
        ,   ,       .
      ,          ,   ,                 . ,   ,  .        .
 6
  
 h   c    ?   ?    d  ,       , h = 4?/dg?,  g     ( ,    ,       ).     ,   ,    .  ,    ?          ,  .   ,        ,    .    1 ,    ,    30    , ?      ,       ,     ,     .
      ,                ?   ,         .
 7
     
    ,                .   ,        .      .      ,     : -       !  ,     .          ,      -       ?   Q = CU -   .     ,   -           , , 1,61019        ?    .
      ,       ,            .             3 /.  ,    ?
 8
     
        . ,         T1     T 2     -  ,        ,          3kT1/2,     3kT2/2 (     ).         ,      !          1    (   )  ,   .
       ,  -      .        . ,   ,     100      .             .       ,   ,    ,       ,    .
      ,     ,              ,   ,         ,     ,       .
 9
          
      ,    ,       . - 52
3000

2000
1500
1000
500

200 400 600 800 1000 1200 1400 , /     106  O2  -100, 20, 600C       .     ,   ,  ,     ,  ,     ,       ? ,  ,  ,    , ?
             .         ,      .               .
      ,      ,    ,  ,  ,  , .               .   ,        ,        ,   ,    . , .
         ,   ,   ,  ,      .      ,    ?!
,   
            ,      .  ,      - .          ,         ,               ,       ?
 -     ,     .   ,     ,   .                .      ,    ,    ,    .       ,     ,   ,    .
 ,     (,        )     ,   . , , o, , , , ,  ,    ,     ,     , ,        ,    .    ,         ,   ,      ,  ,            ,    .    .  ,        , ,         ,   .
     ,   ,      ,          - .    ,     -      ?    ,             -?    ,    ,  ,      ,   ,   ,  ,     ?
                 ,      :            ,      ?
,     , ,  ,    ,     ,     ,    .
      
FMSH.RU (,   )          .
  , 2023,  3, www.hij.ru 53


 
  

     ,            ,       .   , .
   ?  ,  .
 . ,     ,    .
       ,    .
  ?    .
      .     ,  .  ,  .   --- ,   .
      ?   .    ,    ?
 .     ,         ,    .
   ?   .
 .  -        ,   .      ?
    :
     .  ,        .
   ?   .
 ,  .     ,   ,  ,      .    ,    ,   .     .  ,     . ,   .
  -   ?     .
 :
 , .      ,    , .         ?
    :
       .  ,         ,    ,    .     ,  ,    .    ,    .    .   ,  .   .      ,    .
 :
       ?
 .  ,   ,       ,    .
 !  !     .
      ,    ,    .     ,  :     !
     .     .    ,     .     ,    ,  .  ?   :  ,  .     .    ,     .   ,   ,  ,   .  :   .  .   .
        ,    .     ,  :  .  : -,   .   :  .     :    .  :    ?     .    .
 -         .  , .       ,  .      !  .    !   .   !    .    ,   .        .     :
  !
 -   .  :
  !
   .   -  ,  . ,         .  !  .
  , 2023,  3, www.hij.ru	 55
   , :   ?          ,    .     ,  .      ?   .        :
      ,  !
     ?     ,    :  ,  , , .
 , , ,    ?    .
   ?
    .
 ,   .    . .  ,   .
    , ,   :
      ?        .
   ,   .
    ?    . .   .      ? ,   .
  ?   .    ,   ?
   . ,    ,   .      .    
 ?
 -. .    , .
 .
  .  .    .  ,        ? , ,       ?
  .   .  .     .
  :
     ?   , .  .   ,.
      .   .     ,    .
    ?    .
 .
 , .  :
 .    :
    ?   -   .
    .      ,   .
      ,    .   . , ,   ,  
      !   :  , -, !      :
        .
  - ?!    .
      : - .  ,     ,    :
 ,     ?      ,   .  .
    ?    .
    ,      ,  , .
 ?! ?!    .    ,  , ?
     :
 ! !    !   .
,   ,    :
 ,       ? ,  .    ,  , .
,        ,    .    .
  !    .
    ,    .      .
 ,    .        .
   ,     .          .   :
  , ,   .    ,         .
       ,      - ,     .
        ,   .        ?     .  -  .   , ,        : , ,  ,  
   ,   ,        ,  .
56
  ,   .   .   ,  ,    ,   ,      ,   ,    .   ,      :
      ,  !  :   ?     .  - !
 !    .  !     ,   . -,   .   ,     .       ,        .          .         . -       , , .   ,    ;  ,  .    ,  ,   ,    . ,  ,     - .   .      :     .    ! , - ,   ,  ,  .      ,     :
      .  !      .
 ,    ! .      !  .        .    .      . .
 !       :    .    .
 ?    .   , ,  ,     .  -,   !
  ,      ,  -     .    .     !
   :   ,  ,   .   ,        .  , ,       ,     .  .   -   .   ,     ,        .
       .
     ?    .
 ,   .   .     . , ,    .       ,    .
  ,    .    .   ,      . , ,  ,  ?
  .       .
  ,         . , .   .     ,   .      ,   . :    ,           .
 .  .    :   ,    .     ,      :
     ?   :
  !  !     .
     .   :
    !   !
 , ,  !      .     :
  .   ,     .      .  !
,    ,  .   .   ,    .      ,   . -       .
 !    .    .
  ,   ,   . -, -, -    .
 - .   ! !         . ,       .    .    ,    ,   .  :
         !   ?
       ,  -  .     .   :
  ,    .        - 
   :
 -   .  -   .    :  .
  , 2023,  3, www.hij.ru 57
 :
   -  - .       .
,  ,     ,     .    -.      ,     .
 ,   ,        .
     !             .
     , .     .    ,     :
 -   .          .
      ,  ,       .         .          ,          .    !  ,        .
   ,   .     !
        ! , ,      .  ,  ,       !  .
  ,   .   -,  .
     ?
 ,   .    .
     ?    .
  ,    .       ,    . .
     .      ,   ,      -.
    ,   .    .     .
.    :
   .   ,  ,    ,  .    ,     .     ,  .     .      .      , -.     ,    ?
 ,   .      ,    ,       .
58
    ?
   !    ?     ?
 .
  .
 ,    .
    ,    .    ,   
       .
    .   .   :
 , , . ,   .    ,         .
    ,  :
 .    ,  ,    ,   ,       .
   ,   .      .    .
       ,     ,    .      .  .
          :      .         ,  .
  ,   ,     .  -   .   ?
       :
  , ?    ?    ?
 .   ,     .
   ?
     :
      ?
    ,     ,    .
 ,  .    .
  ,       . .   ,   ,      .       .
 ,    .    ,    .
 .   .          ,  ,  .        :    ()  2 .   . !
      :
   ?   .
 , , ,      .   -   .      .
 ,    .      .
  ,   , ,    , .  ,     ,    .
         . ,         .    -. ,     .   .          .   .      ,         .  .  :    . -       .   :   .    .           ,         .       ,   ,  .    ,    .     ,     .  :     ,  ,   .  !   셻     :     .   ,   !      
   ,      .         .
         ,   ?
     ,    .         .        ,   ,   :  , ,     .       !    ,   .     .
    ,   -      ,        .

 
           -           ,    .              .      ,   ,     . , ,          ,          .  ,      -,       ,     ,    ,      .          -  .
     ,     -    ,   -.       :       ,     ,       .  ,    II   :            .      ,         ,              .
       www.hij.ru.  - 600     .

 
   :
   
  :  
.:  -,
2022
               .  XV         .
       ,       .                 ,       .          ,   ,          ,    28000 ,   ,         .   ,           .
 
 :
   , ,  
  :  
.:  -,
2022
	
  
 Ciupiiici.	
	 ,      .      ,     .   ,  ,          ,         .   ,          :   ?        .        ,    . ,        ,  ,  , ,      ,    ,          .
  : https://nonfiction.ru/
 -

 
 :
   
  :   
.:  -, 2022
         ,          .            ,     ,  XIV        .             .          ,    -,  ,  ,  ,      . ,      ,   ,        ,         
  
: , ,   
  :  
.:  -,
2022
  ,        ,     ,       ,   .        ,       .        ,     ,    .           300 000 .          ,     .     ,   ,    : , , , ,  , ,  ,    .
  , 2023,  3, www.hij.ru 61
, 


 
 !
       ,            ,   .   ,    ø     -        (Cleaner Production Letters, 2023).  ,        ,     ,      .
       ,         .  ,     1,5, 1,7  2    400, 700  1150  2.          2050 ,     2100 . ,    1314   .         36   2..  ,   :     ?
  ø   ,   : 10%  -    50% ,     21  2    .  0,01%      2300   ,      6 ,      0,1   .    -  ? ,     ,           ,    ,       .
,   2021     56,1   (0,75% ),   2050     318  (3,3%).   ,  ,  2020-  76   .             97   .      2050-      30  2,     ,    .
      ,  . -     :       Climeworks AG      2          .          100    ,     2,38 .    ,           :  2023     18  .
. 
62
 (C17H32O2)   ,    ,          ,     (Science)

 27   ,       (One Earth)
  (4.2% , 25% , 13% , 8% , 8%   4% )   800  ,   ,      (Applied Materials Today)
  ,    - ,      ,    (Antioxidants)
              ,        22% (Scientific Reports)

          ,  ,         (Addiction)

, 

,    ,      ,  ,      (Frontiers in Neuroscience)
          ,    ,        250% (Nature Photonics)

    Cyrtophoracitricola,  ,   ,      (Insects)
 ,   ,  -  ,     (Cell Reports Physical Science)
     ,        ,        (Scientific Reports)
   10%      ,            (Review of Accounting Studies)

 
   
        ,      ?  : ,     .    ,    ,         .   , , ,    , , .  ,      ,       .  ,        , ,  ,          .
            (Social Networks, 30  2022 ).         ,          ,        ,        .             ,          .
  ?  -      ,       .     ,        .       , ,    .     ;      ,   ,        .
 -       .   1965   ..  (.   , 1980, 3; 2001, 4)    .     ,     ,   .     -          .        ,      ,    - .         -     .   ,  -  .  ,    ,      ,     . ,        :             .
. 
  , 2023,  3, www.hij.ru 63


 
  
  
  , .
  !
 ,      .
   ,       .     -  . !    ,  .
     .
 , ,     !
  ,   
 ,    !  ,  !
 ,    .  !
     ,  ,         .     . ,  .
   ?   ?!
  . ,   ,      !      ,   .
    ?
 , .    .   ?
       .
   ,    .      ,    . ,   .
64
        .    ?
     ,  
 !    - .     !    ,    !
   ,   .   ,  ?
  .      .
  .    ,  .
   .
 ? ?!
  ,   !   , .  ,    . ,   ,   .  ,     .      !
  ?!
  ,       ,    !  !
  ,  .
   .   .
  ,        ?       .
  !      .     .       ?   ,    .        ?  , ?!
    .          , -  .         ,       , .    ,    - .     :
    !   ,  ,       .   ,    ,   .   ,   .
 , , ,      .  .
,   ,  .        .
    , !      .    .   ,  .
    - .

  , 2023,  3, www.hij.ru

 ʻ
 
.. 
 

 ,
  
 
  
 
,
 

 ʻ
 
 
  


  