7 / 2023
:  14
:  22
 25
  42
 55
  62
,  62
  
 - 
 :
 
.. 

. , . , 
. , . , 
. , . 
   
.. , 
.. , 
.. , 
.. , 
.. , 
.. , 
.. , 
.. 
    
  
   
     
.     
  ,       . 
     - 
 
   
  
.. 
: hij.ru
:
https://dzen.ru/hij
https://vk.com/khimiya_i_zhizn
https://ok.ru/group/53459104891087
https://t.me/khimiya_i_zhizn
twitter.com/hij_redaktor
    
    
  
119071, , / 57
  :
8 (495) 722-09-46
e-mail: redaktor@hij.ru
   22.06.2023
  
123001, , 1-  -, .1, .7
  
 ,    2021  2017
 -, (495) 121-01-16, (499) 789-45-55
-, (495) 789-86-36
, . +7 (495) 369-11-22
, +7(812) 786-58-29, +7(812) 337-16-26 . 
-

    
19  2003 , .   77-8479
ISSN 1727-5903

  
  . .  2
  . .  8
   
  ? ..  .. 17
  
    . 
.. , ..  18
-160
 . .  26
  
  . .  ..32
    ?
-  . .  .38
   
 . .  .48

   . .  .52
 
   . .  .56

  . .  ..58

. .  .64
   , 
  .
 
2
  
  
. 
  ,   ,   .         ?
 
   ?  ,     ,    .    , ,     . ,         ,   .    . 
 XXI   .    .     ,   ,       . 
     ,       ,   . ,     .       . 
3   , 2023,  7, www.hij.ru
     ,  ,  ,    .      ,   ,     ,     .     ,        ,    . , , ,    .          ,      . 
      . 
        .     ,   ,    ,   .         ,   ,   ,    ,  , ,   .   ,      ,     .          ,    .   ,   ,   .       . 
          .     ,        .            , .         .             . 
  ?
       ,      .         ,    .      Midjourney,      ,   ChatGPT  OpenAI,     ,   ,   .  ChatGPT        ,     . 
   -,       ,        .
 ChatGPT   ,         .        ,       . ChatGPT   ,  ,  ,    .      ,    -,  FreedomGPT,  ,    ,      . 
   ChatGPT       Microsoft,     -  .     ChatGPT       - .      .     OpenAI  GPT-4,    -.  ,            .
      .      Kandinsky 2.1   ,   GigaChat,  ChatGPT   .     YandexGPT,      ,   ,      .  ,      .
4
  , ,        ,       .   ,       .       20%   ,   10% - .            .          ,     . 
   ,    . 
  ,   ,     . ,       ,          . 
    ?          ,    ,  .  .   ,                  ,      . 
    ,   . 
,      ,    .    ,  ,         ?      ,       .
    ,  .   .     ,       . 
     .        .
,         .     ,      ,   ,    .          ,        .
,  ,   ,     ,   ,  .     ,   ,           .   ,       ,  . 
   -?
      ,    ,   ,       . 
,  , ,            - ChatGPT.          . ,         . 
          (-)         (Skyler Johnson).             ChatGPT?      ,       . ,   ,         .             . 
    ,       ,    ,   . 
 -        ,  .      97% . ,      ,     .        . 
 ,     ChatGPT   .      .      . 
, ,    -. 
       ,      . 
        ,                        . -,      .
   ChatGPT    ,  327   186  14  .          (David Wood)       .    ,       .         .     25   .         -   .
      ChatGPT    .     , ,  , , .         ,      .       76,7%  ,     ChatGPT  47,4%. ,     
5   , 2023,  7, www.hij.ru
    .      , .   ,      .    -       -       . 
 ,     .        .     ,         .       ,  .     ,       .  ChatGPT       ,        . 
  ,   ,       . 
   ,       .  ,     ,      .      -  ,       .   ,           .      ,      ,   ,  ChatGPT.
  ,          (Debby Cotton)    ,    ,  ChatGPT.      ,    ,      .    .    . 
6
      ChatGPT     .   :     ,   ChatGPT   .       ,      ,     . ,    ? 
  ,    ,    ?         ? 
  ,   ,   ,    .     -.      .   ,     . 
     .  ChatGPT    -,          ,          .       -  . 
    ,       ,  ,   -.          .  ,     , , ,  .  ,      ,      .   ,  ,        ChatGPT,      ,    .             . 
  ,     ChatGPT    ,              .   ,     -       .  ,               . 
 ,    ChatGPT   -    ,       .      ,     .        ,     . 
   ?
    .             ,   .         . ,                  .          .       . ,    ,   .         .    .     ,   
 .
         ,      . 
    ,       ,      . 
      ,       ,      . ,           (Lionel P. Robert)      (Connor Esterwood),     ,  . 
    ,            ,           .      -    . ,   ,         .              . 
  :     ,        .        ,   ,       ( ).  ,     ,   20 .    -   341  . 
     ,      ,        .    ,       ,     .        .     ,  . 
   ,   ,             35 /.     .             .    ,     . 
7   , 2023,  7, www.hij.ru
  ,    ,      . 
           . -, :  ,  . -, : 
    , ,  . -,  : ,  ,       ,     .   , ,  ,    .  ,       . 
     .   :       . 
  .    45%            .    ,  ,  ,        .         . ,   ,  ,        , , ,      . 
,             . 
   ,      . ,       . 
        . ,   ,         ,    .   ,     ,       .       .               ..   ,   ,      ,       ,   . 
  ,       ,     .      .    ,     ,  .      ,        .         .          .     ,             .
       ,    ,   (   ),     .            . 
             . 
,        .  ,    ,    .        . ,        .        ,          . , ,        .   ,       . 
   
 ,          .   ,         .    ,   ,  .      -    . ,        ,   . 
          ,     .       ,     .   ,   ,       -  ,       . 
     ,   .      .       ,   .          .               ,    ,   . 
    ,      . ,    , , ,   . 
,         ,    .        ,   ,   .        . 
   ,   ,               ,    .       .
      2.1,  .         . , 
.   . .     8
  
9   , 2023,  7, www.hij.ru
  
  
. 
 ? 
       .             .. .            .     ,         . 
    ,     ,     ,  1 .     . 
      ,      .    ,     ,    ,    .       , , ,        . 
  .    ,         .         (.   , 2004, 2),      ,    .     ,   , ,  .            .     ,      ,     ,     .   ()         ,   .
,             .
        .      ,        ,    (.  , 2022, 8).              .       ,     .
         ,       . 
      .        . 
  ,         . 
     ,      ,   .           (.   , 2021, 10). 
      ,   .   ,       .       . 
       .  ,       .    ,  :  . ,   ,    .
        ,      -.  ,    ,    .           .           ,          .         . 
             .       ,      (Frontier)   - (Hewlett-Packard)           . 
       . , ,   ,          .    ,  ,    ,  
10
    .           ,    .  ,           .      ,      .  , ,        (.   , 2022, 11).
    ,      ,   160  .           175       .      40   .   ,  ,      . 
 ,     ,     .    ,           ,         .   ,     ,   ,     .
 
    (. human biocomputer)         .               ,    .    Frontiers in Science                  .
       .  ,           ,       .  ,     . 
         , ,      ,    
     
 :  40%    .     
        



    
   
11   , 2023,  7, www.hij.ru
      

       ,   . ,      in vitro, ,      . 
   ,  ?   ,      XXI   ,    ,    .            .  ,         .           . 
 , ,   -  .     ,             .       .        ,     .          (.   , 2012, 12).
     .            ,      .        . 
       ,     . 
        ,        .  2006      .        (.   , 2011, 2),   2012         (.   , 2012, 11). 
       ,    .       . .. .      ,           ,            . 
       .       ,     ,    ,      .         50  100  .     . 
        .
,      . 
          ,   .         ,   ,  1995       . 
            . 
  , ,   - ( ).      ,     . 
    ,           .           .             .
              . ,           .    2015     . 
             .   2009               .
      ,      .     ,             . 
  ( 2020)
	
	
 1,102 	
  ()
	
	
21 	
 1020 
	
	
 680 . 	
 1,31,4 
	
	
 $600 
 
 
2,5  
850 .    
145 
135  ,      4,7  
	
	
58  
75 /  , 
35 /  ,     
15      700    Orion
12
          
    .        ,   ,   . 
      .      ,    .          .      ,    . 
         .     ,         .        .          ,    .              ,  .         ,     .
           ,  , ,  ,      .      ,             .
   ,      .        ,    .        ,          .        , ,     .      .  ,            . 
         .  ,  ,         ,   ,    .        ,       .     ,       .      .
               .  , ,         ,        . 
  
          . 
   ,           . 
           .      ,   ,          ,  .      ,   2019          
  
   
      
 
   
 
 
300 
 
 
  ,    
          

13   , 2023,  7, www.hij.ru
  2021            
       .      .  ,     ,     ,         .        ,     .     . 
    .   ,           . 
   .   ,     .          .        ,      . -                      .              .           .
                     .     .        , , , , , . 
    ,           .      .    . 
      .     ,    ?       ?      ?  2018     ,         .    ,       .
      ,   Brainstorm   ,   .          .           ,      - ,      . 
    .   ,      -,    ,     -   . 
      . 
        ,    ,   . 
    ,        .   ,   ,   . 
        ,   ,  .        Cortical Labs     ,          .           ,      .
   ,     ,  .    -.  ,    ,     .      ,     . 
     . ,       Cortical 
Labs,         (.   , 2022, 2).               Pong.      ,          .     ,       .    ,    .          . 
   homo sapiens       ,       .   in vitro  ,   ,     . ,   . ,   XVI        ,   . ,    . ,        .  - ,    . 
 ,       -  .  , ,   . ,       ,            .
14
    
        ,     .     :        (Daniel P. Ferris)   ,         (Amanda Studnicki).
          ,     .      ,       .   -         ,       .            . 
 ,   ,        ,       . 
     ,     -  ,      .        ,         . 
    ,           .     ,      ,    . 
  ,        .         .
 ,  ,         .    ,          ,          .
: 
:  2.1
15   , 2022,  7, www.hij.ru
 ,          ,            .       eneuro. 
  
       ?           (.   , 2023, 2).    .   Scientific Reports        ,         .      (Albert Newen)    (Martin Tegenthoff)     (Hubert Dinse).  ,      . 
  24     .               ,    .   ,   -        .          ,   .
      ,     .     ,       ,          .        . 
,                 .           .  ,      .        .      ,      -   .       ,       .
  ,        . ,        
,    . 
       ,    .     .         . 
  
    .     ,         .  ,     800       .  2019        .    ,    .
          ,        (Yun Hak Kim)    .  ,        ,      .  ,          ,   .         ,        ,  .   ,  ,           . 
          ,   1982  2020 .    ,         ,     , , ,       .        13,34.      8,12  ,        0,255. 
 ,         .
,           (25,91  5,66).    ,       .                  ,  ,      . ,          . 
      ,  1,43   0  14   15,97   65  74 .         ,     . ,            7% ,         (16,46  15,40 ). 
         .
 ,             . , 16 7    Asian Journal of Psychiatry,    .
    
    .    .           . ,   ,    ,        ,    . 
     ,   .          . 
       ,      . 
         (Tay Hwee Goon)     Duke-NUS        .             ,      . 
-         . 
     . 
           ,       .         ,       .         . 
  ,         .  ,               .             .        .       Molecular Therapy.
  
   -     ,   .      , , ,    ,  ,   .           ,        .        ,     - ,    . 
   ,      (Jimo Borjigin)    -, .       ,   .       Proceedings of the National Academy of Science. 
         ,       .                 .              - ,       . 
   -  -        . 
         .       ,        . 
    ,       .   ,      -  .   -       -  .          . 
        ,       .            .    ,        ,    .               . 
  ,          .           ,   ,  ,  ,     -   .
,           ,             . 
           .
  . 
17   , 2023,  7, www.hij.ru
   ?
   
   .. , 
   
           . 
 ? , ,      :  ,    ,   ,   ,    .         .
       0,53 / 3 ()  22,6 / 3 (, ). 
    2,4410 -10  ()  5,3410 -10  ().      4,9610 -15  ()  15,4310 -15  (, ).     ,     .
       .     (. 1),    . 
            (. 2). ,      ,      (, , , , ).      (, ,   )    .         . 
  ,       ?            , ,    (. 3).
    ,          ,        . 
 ,       . 
 ,   ,    ,  ,           .             ,     ,    .  ,    ,       . 
    : 
 ..           . 
 , 2022, 3.
 1. 
    Da     
 2. 
     Dn     
 3. 
  (Dn
) 3 /(Da
) 3      (   )
25	
	
 50	
	
	
75	
	
 100	
	
 125	
	
 150	
	
 175
2,5	
	
	
 3	
	
	
 3,5	
	
	
 4	
	
	
 4,5	
	
	
 5	
	
	
	
5,5
7,5	
	
	
8,75	
	
	
10	
	
	
11,25	
	
 12,5	
	
 13,75	
	
 15
20
15
10
5
0
20
15
10
5
0
20
15
10
5
0
(Dn
) 3 /(Da
) 3 10 -15
Da
, 10 -10 , / 3, / 3, / 3
Dn
, 10 -15 
18
    
   
               .          ,     ,         .       ?
 ,   (SiO2),       .  ,        .             .  , ,   40% ,       20%. 
   ,        -    .      -,  
   .. ,    .. ,    .. 
19   , 2023,  7, www.hij.ru
 ,       ,      . 
         .       ,             .  , , ,    , ,    , ,   . .    ,   ;       .
         ,      .    ,     ,    ,    ,   ,    ,   .         .
    ,       .         .             .       , ,     ,  ,     ,        . 
     ,     .     ( 575  )  -. 
    (575867  )  -.          : - (867927  )  - (9271723  ),    1723  .
    ,        .            ,     .     ,         ,      .
     ,         120  .        ,    . 
      X,   Y    Z,     .       ,   ,    ,    .    ,   1880      .         Y,   ,   .        Z,     .     ,    -         .      ,      .
       ,       ,  ,    - PbTiO3PbZrO3.                 ,     ,    ,      .
            . 
       .            ,           .
 ,     .       , ,    ,        .            ,    ,       ()   ,        . 
         ,      -, ,    .            .
  -.    Z,     X   120   ,    Y,       
20
       ;       Y.   (-)  ,        .  ,       ,      . , ,  ,       ,   , ,      .
  ,      ,   . 
,         ,        .           ,     .
      ,           . 
,         ,   ,     ,   .
       .           ,         ( ).   ,       .           . ,         ,    .
        ,        .         ,         ,          .      , ,  ,           .
    -   ,     .    ,     .        SiO4,             - .
    ,       ,  ,        ,    ,        .     ,      .       - ( 2,2 / 3  2,65 / 3 )    ( 5,3  7   )       .               . 
-             ,  ,    ,  ,     . .
     .          ,    .       ,   .           
(SiCl4).         - .   ,     ,        (    ),       . 
            .          . , , ,   .
     . 
        ,     (  ),       ,          ( )
21   , 2023,  7, www.hij.ru
        ,          .         .     ,  , ! 
       ( ).
           (.   , 2014,  4)          ,     .    ,                  .
             ,        (  200 )  .   , ,        .      ,    ,        ,               .   :  , ,    .          . 
  ,      ,      .   ,      ,     .     ,      ,    , ,     .
     ,      ( ).        .         9001000  ,    .       10 7 10 8 .       ? 
        .        -    ,      .  -     LIGO (,   ), VIRGO (  , ), GEO 600 (, ).
        ,    .           ,    ;        .   ,     ,    -,   ,   .
   ,         .       ,  ,      :   - ,   .     (~10 -16  10 -18 ),        ,         .
    ,    .       .           ,    .   ,     ,  ,        ,          .
        .    ,         0,4 .    ,  -  LIGO      ,    (VIRGO, GEO 600).      14  2015    LIGO.             .         .   1,3   .
          ,       .           .
          SiO4 (),       ()    ()
22
C  ?
   ,     ,   . 
    ,    .      . 
      ,          ,  .  ,       ,    ,     ,  ,   . 
,       .         ,      (.   , 2022, 1),    .        ,        . 
      - (Mike Boylan-Kolchin)        .        . 
       7  10,         0,5  0,7     .          ,   .   Nature Astronomy   ,           . 
   . 
      ,   . 
     ,        ,   .                   . , ,         ,        100% ,   .      10% . 
 ,        
: 
: NASA
23   , 2023,  7, www.hij.ru
 .      ,        .  ,  , ,         ,    ,             ,       .     , - ,         . 
   
       .     .    (Pieter van Dokkum)               .         ,             .
       .               ,     .         ,    200               . 
          . ,      .   ,         .  ,        ,    ,      .
 ,     20             .                     . 
      ?  ,         .  . 
 50              ,      . 
        . 
           .
              . 
    ,         ,   .                     .         ,        ,   ,    ,   . 
            .                       (Nancy Grace)    .       The Astrophysical Journal Letters     .
  
 1410    ,     .  ,    ,       .      ,    ,     ,    .
      ,           .             . 
       ,   .     ,       4,5   .
        .       ,        2004  2017 .          .          ,    ,      . 
     (Sascha Kempf)      ,     Science Advances,   ,     . 
      100400  . 
       ,     ,           ,      .      ,   ,    .       . 
  ,       . 24,      100  . 
     . 
,    ,    . 
    ,     . 
,       . 
   
,      ,       .          .       .   ()              .      -   ,  . 
                . 
,       , . 
     ,            ,      .        (Chris Harrison)      ,        ,     ,   . 
    ,   2  6     .           . 
     ,               .                   .        ,           . 
 ,          ,       .  ,       ,  ,  ,        .          ,      .       Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.
  
     ,     (Philip Wiseman),     ,   AT2021lwx.         . ,     ,   2020 .           .       .
,              ,    .       ,               .	

     ,       ,     .          .              ,     .       ,            . 
 ,     AT2021lwx  ,  .    ,       .       . 
     ?	
 ,              ,  ,        . 
      ,         ,   . 
             . 
 , ,         .   ,               .  ,        .        Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.
  . 
25   , 2022,  3, www.hij.ru
  -
  58 !!
26
27   , 2023,  7, www.hij.ru
 
 ..      ,      . 
  ,             ,      ,    . 
        , -        ,          .. .         .
       ,        ()  .  90-           , ,     ,   . 
          .. .
  ,    ,      . ,   (24 )             .. ,  ,       ;     ,    ,      .
   160
-  .. 
28
  ,  ,      ,   ,   ,   .   ,     .        ,     ,        .    ,    ,           ,    .  ,                 (. Omne vivum e vivo),      .
    ,    ,   .      ,        (,  , ,   .),     ( , ,   .),       (,  )  . .
     . 
          .   ,        .      , ,       ,             . ,        ,    ,   ,   ,      . 
, ,    ,     ()   ,     .     ,             ,     . ,   ,       ,     .           ,     .
..     ,        .  ,          . ..             ,      . 
      ,    ,     ,   . 
          .         ,      ,     ;           ,         ;              ,         . 
        ,   ,    ,    ,  ,         .          ,      ,  , ,       .  ,    -     -,    .
    
   1918          (),   ,   - ,         .        ,    - .     .. ,      .
29   , 2023,  7, www.hij.ru   ,    .
            ,    ,      - .   ..        ,    ,   ,  ,    .
 ,            ,    . 
 ,      ,       ,           (      ),      .         ,      ,        ,      ,                   .
         ,     ,  , ,    .     ..    ,    ,    ,         . 
 , ,      . 
            .      ,        .             ,       .                  .
   ..        , ,   ,     (, ).     ,               ,        
    
          2000- . 
,              ,           .        ,        . 
             . ,       (,  )       ,      ,   ,   ,     ( ,  ,      ,  ). 
     ,       ,     .  ,         .	
   -               ,      ,        .
 ,   ,  ,     ,       ..    ,     ,            .        ,        ,               .
 :  
        ,       .    I           .      ,      	  , 
30 ,   ,   ,         ,         .
,                  (    )  ,         ,           .        ,          . ..            ,      , ,  ,      . 
 ,  I           , ,    ,   .         ,    ..  (,      ),         ,    . 
  ,  ,   ,     ,    ,      ,    ,  . ,   ,    ,    ,               .          ,   .       .
..    ,           .                 ,    . 
            .      ,        90-      ,   .   ,     ,   .
  ?
 ,  ,                ,        , ,    . 
 ,   ,          .
,          ,      -  ,     ,   . 
  ,       ,   .      ,  ,          , ,   .
     ,      ,    ,            .  , ,   ,       . 
      , ,   , ,                  .    (2014 )         (IPCC)   XXI       2    .
  2021     IPCC,       
   ,      . .   ,        1.5       15     ,        .      ,   .       -     -    . 
               .         I      ,   18501900 .,  11.8  C; 
31   , 2023,  7, www.hij.ru
        2.13.5  C;      3.35.7  C. 
        ,        .  ,        .. , ,     1   .    2     :  95%   ,        ,    2,       .       .
,          14  .          ,   . ,   ,    ,     .    ,  ,   .              (12,9   2     )   ,   ,    ,  ,  ,            . 
 ,  ..     ,       (1924)   .         ,       ,             ,    .    ,    ,    2           .
    ,     2.        ,   ,     . 
              , ,   .     :         ( )    .
          30 ;  2050 .  7080 .       ,         ,        .
  =   
   ..       .             XXI    . 
       , ,    ,         .           ,       .    ,      .        ,                ( ),           .           ,      . 
              .
 60- ,    ,         ,     ,   ,     ,    ,      .  ,   ..            (   )  .  ,       ,        .
           ,       ;       ;     ;       ;       ;       ,      ,     ,   ,     , ,    , ,     .
 ..     .  ,     ,      ,      . 
,      32
33   , 2023,  7, www.hij.ru
  
  
. 
,   ,          .       ,      ,   .             .
     ,       .        . ,   ,   ?    ,    ,  ,       .    ,       ,       27 ,    :        .     ?
   .   :       ,        ;        .     ,        .          ,       . 
        .    ?   ?
!     .       , ,  .            .          ,    :   .         . 
  ,        ,  ,     ,   
:  
     ,     -        -
34
35   , 2023,  7, www.hij.ru
      ,       
    ,      :   ,       .  ,          ,          .    ,       . ,       .  ,      .   ,    ,       . 
    ,               ,       ,       . 
         .  ,       ,     . 
     .  ,   ,  ,      .       .         (     )       .            ,   .
,     .         ,   .     ,      -.       ,    .  ,               .        . 
      .         ,          ,     ,    ,      .      ,     ,   ,   .            .       .    .      ,         .   ,    . 
,       ,         .    ,   .                      . 
,    ,    ,     , -.    .     ,    ,      . 
        ,     
             ,        
36 ,   ,    .  -   ,        .      :       -,      .       . 
        ? , .   ,        (  ,      ),     ,     . 
 , ,             ,      . 
           ,      .
     ,     .                   ,    ,           . 
   .  XV           .         ,        ,           20  .   XIX       ,       . 
  ..        -      . ,    ,    
             
37   , 2023,  7, www.hij.ru
   ,      ,            ,    ,     : - .
   ,     ,     XVI ,     ,      . ,            .              ,         . 
  ,      -.
    ?      ,     .       ,      ,               ;   ,          ,       . 
,            ,  ,    . ,    ,    ,     , , ,   ,         .        ,  ,      .        ,     :     ,   .     :      .
38
. 
        -     -        ,    . -      , ,  ,     .          ,   ,  , ,  ,     .
 
 -   .  ,        ,   .  -      .              :        . 
 ,       -     .    ,      , ,   . ,            . 
 ,  -,                ,  ,    .     ,    ,   .              ,     ,    ,    -,     ;            .
, ,  ,   ,   ,        ,           .          ,      ,  ,         .   ,     -  -   ,          .
     ,    -,  .  ,       -        XV ,  -    1404 .  ,     -        , -,   1399 .  ,         ,  ,           . 
-   :          ,  ,     ,    ,   ,    .  
  ?
-  
39   , 2023,  7, www.hij.ru
  ,     -  :               .
, ,    -:    ,  , ,     . 
,    -  ,     XV        .   -         ,         ,  ,       . 
  
          .   ,   ,        XIV  ,          ,       ,     ,      - -,    .
  ,     XV    ,     , ,   ,         .   ,             ,      ,    ,       -  ,  -.    , ,   ,      , , , , ,   ,   ,      . 
          ,  --,     .     -,     ,      ,    , ,      .  I       ,          . ,      ,    ,       -   . 
 ?
   XVIII ,        - . 
, ,      ,        .        ,     .   XVIII     ,       .    ,        -, ,     XVIII   ,      ,   -,   .
     ,         ,    .  ,      ,       XIX ,    -. 
  ,  -             .               . ,     ,      .   -,       . 
,   XVIII    -  , ,         :       ,       . 
   XIX     .      .   ,    ,    ,          ,            .      ,   ,               ,       .
,       ,    ,    1842       -   .          -. 
 
             .       ,         .   ,    - 
40    .     XVIII    ;            ,  , , -,  .
 , ,  ,      .    -           ,    .     ,   ,   ,  ,          :          ?
            .        ,   ,       . ,  ,    :         -.      -    ,    . 
            ,    .  -       
	
        -  1752 
	
  ,       -        ,   -  .  ,     1965  
           ,        .               ,   -.
      Charles Frederick Bielefeld On the Use of Improved Papier-M&#226;ch&#233; in Furniture, in the Interior Decoration of Buildings, and in Works of Art, J. B. Nichols and Son, London, 1840
41   , 2023,  7, www.hij.ru
    ,      ,        ,   :     -   ,       ,        .    ,         .
    ,       ,  ,     .     :   XIX      -  ,          . 
,         -. ,     -         - (  . 38).     ,    ,  ,        . 
,     ,      ,      -  ,     . , ,    ,      ,   ,          .       -,   ,        ,      . ,                  ,      . 
-   - 
     ,        . 
        ,   ,   .           :  -   ,        . 
  ,    , ,    ,  - .            .  .
           -,   . 
                 .   .         .
    :             ,   ,      .         ;   ,      .    ,      ,       ,    ,       .
,           ,               -       .  ,        ,    . 
42
  
 . 
?
       .    ,   ,       ,    . ,    --   .
, ,   ,       .  ,      .      . 
,       ,      .        .      ,   ,  ,      . 
     XVIIXVIII .        ,      .              .                  , ,   I. 
 ,         . 
 ,  ,  ,  ,    ,      . 
    . 
      .      ,   ,    .  ,    .       , ,       .      ,      ,  . ,          -.
 ,        .      ,   .                ,   ,   ,            ?
,    ,  ,  ,   .        . ,     .
                    ,   .
    ,  ,        .    ?  .       15                .    .
           .        ,         . 
         . 
             . .
   -    .             , ,   .   ,  ,    ,  .         .     .  .
,         .         .  ,    ,  ,    . 
         109 ,    .
       .  , correlation is not causation.        - .    .
              .     ,     ,     .    ,   1839     ,   100%.
,          . ,           - ,   ,     . .
43   , 2023,  7, www.hij.ru
 
      , . 
 ,       . ,    ,      .
   
      ,     ,  ,  ,  ,          . ,    ,     - . 
       ,  . ,   ,   .        .      ,      ,   ,          .
 ,      , , , ,        .       . 
              . 
,   ,  ,   -      ,     .       ,    ,       .
     .       :          . 
    ,      .
         . 
       . 
 , , ,   ,   ,    ,    .
  ,    . 
        ,        .     ,      ,     1--3.   ,   ,      .        .         . ,       .    .
,          ,      .     ?     ,         ,   ,     , ,    . 
      ,    ,     .   .      
  
    ? .           .    -         18 ,    300 .
    102    ,    . 
         ,  18 .        .   ,          ,   . 
  18        ,    ,    
44
  
,   ,   ,  ,     60-   .
      ,      .   ,   ,   ,      .       .
,    60- . 
   ,        .   ,         ,      ,        .        ,         .
, ,           . 
,    ,        . .  ,  60-,            .    .
  ,    ,      ,     .      ,      ,     ,  .       .
            .       ,           .     - . 
      ,         . ,        .       .  ?      .         ,  .    ,      ,       . 
    ,   -   ,          .     ,           .
   ? ,         .       ,         ,      .
           .  ,    ,   .            ,     .
,       .         .  ,            ,     . 
,       ,  .                    .       -.         ,  -   .
     . ,        .       . ,     ,     .      34     1      Wolffia-globosa ()  . , .
  ? ,     ,  1%    18 ,    9 !              .     ,     ,              .
     :       ,        ,    .     eLife.
    
    .  , ? 
  -  . 
  , 45   , 2023,  7, www.hij.ru
  
     .    .
   ,               . 
        ?    ?  ,        ,  ,    .    ,    .        . 
   .        ,   .      . 
              . 
  ,          60- ,   . 
    ,           -   .  1500 ,       ,       150 .        . 
   .       ,           .   : , ,     ,          .      .      .
    26 .    13       ,  .. ,      .          ,   90-  .  . 
    
        .   ,         .   ,       .     !   ,   ,  ,       ,      .
          ,     . 
     .    ,    . 
       , ,   ,    .        ,  ,         ,     .
       .  ,   
,          60  . 
        .  , ,   .
 ,  ,     .      ? 
.   .         . ,    ,    .    .     .       ,       ,   ,   ,      . 
   ,            .       ,        .  ,       10  ? ,          .
        .              .     ,   . 
      ,        ,      , ,  .      66    . 
 .     66            . 
  ,   ,          ,   ,     ,   .     ,   
46
  
         .  ?     .
      . 
 ,            ,    .               .
  ?    ,  ,    ,       .      . 
      .           .      ,   . 
      ,       .  ,     ,    ,   ,      . 
  .  ,       ,    ! 
   ,   . -    .        ,     .    ?
    ,       , . , ,    ,       . 
         .
        . ,    ,   - .    ,       ,    .      ,     ,       .	

  ,            .  ..  ,      ,  ,         .       ,      ( )      .       ,   ,   ,  ,    ,  .        ,  17- .        . 
  ,  ,       ,   . 
  ,         ,    ,  ,   ,  . 
,     ,    ,   ,     .
  ,      ,   .      ,         . 
,  --         .
    ,   .           ,  ,  ,   ,    ,    . 
    .  -,   .            .
         .   ,  ,                 .            . ,  ,  .
    .  .  ,     . 
 .     .   ! ! . 
,  , . 
     ,  , ,    .   .   ,    ,     
   -. 
  .     .  , ,     .   .   ,  .       : 
, ? ? ,      .      ,    :  ,  .  ,  .  ?  ? ,   .     .    . , !
   - .     ,    ,        .        ,    , , ,        ,   .      ,    ,     .  , . 
47   , 2023,  7, www.hij.ru
  
 16,5      . 
     ,        . 
    1958 ,  
  .
 ,     -.    -      .       .        ,    . 
       60  ,       . 
, ,     ,       . 
       ,    ,    ,          .  , ,   . 
        ,        ,        ,    . 
,        96       12 ,     .
    ,       ,       .         ,           . 
    1999 .        ,      .   ,  ,   ,        ,   . 
,     ,       ,     ,        . 
,     .   ,    ,  ,              .    . 
 ,     27    ,    .
  1978     .             ,          ,       .
   ,         .  ,      ,    ,   .    ,    . 
   . 
  . 
   
    !
      ,         ,     .    ,      .
,  ,       . 
     ,        , ,     . 
            ,  .  ,      6000  .
   .   ,   Envisat   . 
   , , ,  ,   . . 
     ,        .
       -1 48
 
   
  ,   
     ,         .       , ,   , 
   .. 
         .       ,      ,   ,     .       ,  .   .     . Cu +       ,  ,      ,   Cu 2+        ,     . 
          ,               .      Cu +  Cu 2+    ,      H2O2,    .           . 
49   , 2023,  7, www.hij.ru
           .  , H2O2   ,       (     ,         ).           ,        . 
      6  80 /.    8 /,       .
      ;     ,           . 
,    ,     ,  ,     ,        ().        ,     ,         ,     ,    Cu.  20  100 /    .
    .         .      .       ,    .      ,      .       (   ).      ,      .   ,    .           .  ,    Cu     , , ,     . 
   ,    ,      .    ,     ,       .    ,           .        ,        . ,  , ,     .
    ,        .  -        . 
  
                  .     ;          ;   ,    , , ,     .
      ,        ,         . 
       ().   ,    .      ,   .        : ,    ,     .      ,   .  ,    Cu       ,   , ,  .        ,      . 
,  ,        ,    SPL7 (SQUAMOSA promoter binding pro         
 
 
  
  
 -
  

 
  
	
	   
  
   
 
50tein-like7).      ,     SPL7     .     Cu  SPL7 ,        . 
        .     , Cu 2+      Cu +      Cu(II)-.     SPL7.  Cu   Cu(II),   .       (     )    .
 ,       . , ,       .          (, , , ),       .        ,    ,   . 
   -  ,     .    ,     ,     .         . 
      . 
     ,         . 
       .  60%        . (        ,  ;          .)
, ,     ,      .      ,        .     .   ,    Cu       ,   :       .  ,    Cu    .
     . 
     .        , . ,   ,         SH-. 
    ,        . ,       ,      . 
 ,   .     ,            ,  .    ,    . 
           ,       .      ,     .      .           . 
, ,        50  CuCl2.       200   .       . 
   ,     . 
 
    ,   , ,  ,   ,      ,      .   ,   ,   ,    ,   ,    ,   .     .
  XIX         (Plasmopara viticola)        
CuSO45H2O  Ca(OH)2.         ,           .    200 /,           10  15 .  , ,  ,            . 
       . ,       7,8     ,   ,       
 
 
 
51   , 2023,  7, www.hij.ru
  .    ,   4,8  6,3,        .            .
   ,       ,     . ,          .        NO3     ,    . ,  ,  NH4+ ,  .            . 
    ,    ,    ,      .      :        Fe 3+ ,   ,   Fe    .
     ,       .       Cu,       ,      ,         . 
,              30 . 
       ,        ,  ,    ,    ,  . ,    ,        96%.
       ,  16    ,   . 
            ,     .    . , ,  Amycolatopsis tucumanensis,       .       .
  ,   ,      ,    .      .       ,     .     , ,       ,  ,      . 
 , ,     ,  ,   . 
 ,    .   ,      ,          .      Leersia hexandra,     Elsholtzia splendens   ,  Sedum plumbizincicola,   Ipomea alpine,   Eleocharis acicularis,   Rumex acetosa,   Brassica juncea,   Tanacetum vulgare,   Melilotus officinalis .
    ,    .    Haumaniastrum katangense.
          Aeollanthus biformifolius,   Aeollanthus subacaulis var. linearis,   ,   ,      13 700      .       ,             ,  4,5  5,3.         ,       . 
 ,  ,  .       ,  ,       (),    ,       .  ,    .      ,            .        ,      .
    


52
   
          .     ,     ,         .        .    ,    .
,  , .  ,      ,    .     ,    .       ,        , Artemisia annua.
   ,     .     ,           .              .      :   A. parviflora  . , ,        ,       ,      .
  

53   , 2023,  7, www.hij.ru
   ,  ,       pol&#283;ti,   ,  - . 
    A. abrotanum   . 
      .      ,       . ,       ,      Artemisia.      .       ,      .    , ,  ,     .
  ,   ,     ,  ,        .             A. cina.
         , ,   ,  ,        ,    Propionibacterium acnes    . ,             . 
        A. absinthium.   .           . 
        ,   .   ,    ,   I   ,         ,    ,    ,  ,   ,   ,   . 
        A. abrotanum.      ,   ,     .    ,       ,   ,      A. abrotanum      ,      .            .
        .        ,     .
       ,     ,   ,   , .  1972             ,   ,   2015           .
,   ,   , A. vulgaris,   A. dracunculus    .    
  ,    ,     
        
Flickr CC
54
Science Photo Library
  ,     . A. vulgaris       -              .
       ,   , ,      ,   .
    ,        ,     ,  ,  , , ,    .
      A. absinthium (Absinthii herba).     ,  .   , ,     .    ,     .   A. absinthium    ,  ,  ,         .
,          .      -             ,      .     A. absinthium   ,      ,   .
A. absinthium   ,      : -  -,       .      ,            .        ,  ,  ,     .      :          , , ,   .      . 
       .          ,     ,          .  ,  ,      .   ,   -, , ,              2015 . 
, ,   ,      10     (  ),   .     ,       .
     -       . 
 ,    40.           18 ,     13      . 
    20-  .             . 
    ,      A. abrotanum  12 ,   .     ,    .      ,    ,   ,       ,    .            ,            . ,        .
              ,         . 
  ,      ,      .
. 
       
 
55   , 2023,  7, www.hij.ru
    
 ,  
 -, 2021
   :
      ,    -,        ?
         ,     ,             ?
    ,  ,   , ,   , ,     
    ?
    
56
 
     ,     .     ,    ,  ,  ,  ,  ,  ,  .          ,       .              ,     ( ).
-   ,  -   ,        ,              .
-    ee    ,  .    -,   ,  , ,  .          
  ,        -.  , ,   ,   ,  ,    ;     ,   ,         ,    , ,        ,  ,  ,     ,      
 
   
    ,   :   ,  ,   .      - :        . 
-    ,        ,   :  ,         .    ,     ,   
  
57   , 2023,  7, www.hij.ru
  .   , ,      .
-         .        ,  ,       .       ,    ,     .    ,        ,        ,     .  , ,  
   ,   ,      ,       . ! (,    .) 
-   ,   ,      ,     .      ,    ,  ,          .  ,   ,        .          .       . 
    ,    .  -,      ,         .     ,      ,     , . 
  -,       ,                 ,    ,      ,  . 
,        .    ,    ,   ,   ,  ()   .        .    ,   ,    .       ,     .     ,  ,  ,      .            . 
  ,  ,     :    ,  ,    , --   ,        ,    ,  ,     ,     . 
       .   ,  .   ,  ,            !       ,   ,    ,  ,     ,     ,  , ,  . !    !       ,      
            ,        .      -   ,   ,   ,  ,        .            ,   .        ,   ,    .   ,           ,    ,    . 
-     :     ,        .    ,    .           ,         .   .  ,      , ,      ,  ,   . 
   . 
 , ,    ,    . -    , ,    ,  ,   ,  ,      . :    ,             ?       :          ;      ;   ,        ,    .       ,     ;    ,   . 
     ,   ,     -   .         ,    .  ,         ,       ;         ,    .
      ,      ,    ,    ,        ,     . -  -    ,    -  -   .      ,           .  ,      ,   , ,    . 
58
59   , 2023,  7, www.hij.ru
 
  
  

      ,      ,       ,   , :
 -, .    ? 
      ,   ,  . .
 -. , .
     .       .
 ? -, . ,  .       . 
, , ,   . 
     !   ,  ,            .  ?     ?
 ,  ,    ,     .
   ,     ,  .    ,    ,        .
  , .   .    !  ,  . 
 , .     , ?
  ,     .
 .
 ,  .            . 
:  , -,   .       . 
     ,  . 
 ,  ,     ,         , .  ,   ,          .     .   ,        .
       ?  ?   ?
  ,  ,             . ,          ,       . .
 , . ,  , , 
.  ?   ,   !
  ,  ,  .    . .
        ?
  .
  ,  - ?
  ,    ,  ,       .       .           .
      兗  ,        ,      .          .
 -, ,    .  ,  ,  .         ,        . ,   ,  .    ?  , ,    ?
  ,  .        . :  ,       .     ,       .             .
 ?..   - .   .
   ,  ,       . ,      ,             ,     .       
60    . ,    ,  , ,  , . !     .  . , , ,     ,   , .
    ,        .
  ?!
   ,  . ,  ,  ,       . ,     兗 .      ,    .      -     ?
       .  , .
   .    .
             ,  .  ,  -      ,         - ,     .
  ,  .           . ,     .
 .
  ?
  .
       !
  :
   ,   .      ,  ,       .
     .
    ?  ?         !
   ,               .
 ,    !   . ,    .   -         ?
 ,          .
  ?!    !     .     ?
           .
  , .         .    .
    .    .
        ? 
 ?
        . , ,  .  ,  . ,          ,    .         ,  .        .          .    .   ,      .         .
   ,       .
  , ,    ?!        ! 
,   ,    . 
          ,   . 
    !   !    !  .  ,      ,   !     ,    .      !        !           .              !
   ,     ,      .    , ,  ,      ,    ,  ,       ,  .       ,     .         .  ,   
.  , . -   ,   .
     .     :
  ,   ?       .
 ,  ,      .
 ,    ,   ,   .  , !
  .        ,        , ,   ,       .    .   .      .
 .  . ,     . ,     .  !    !    
61   , 2023,  7, www.hij.ru
,    .   .    ,      .  ,   .  ,        .
       .  ,   ,         . 
              ,     .
           . . ,     ,    ,       ,            .    . 
       .        ,   ,  .        ,      .
-     ,        . 
               .
 .   . ,               -        .   ,        ,         . 
  .               ,   ,     ,   .     ,       .        ,   ,  -    ,   ,   .      ,        .    ,     .
 .  . ,  .       ,           . ,  ,    ,    .  ,         .     .        , ,   . ,    . 
 ,        ,        .       ,   , ,  .
      ,     .           . 
      ,        .           .    ,  ,      .         .   -     .            .              ,       .    ,    ,    . ,     ,  ,   , , ,  ,          .    , ,      . , ,   ,         ,     .   ,  ,      .
    .         .  ,   - ,              ,     .      ,     ,      ,     ,      .
 , . , .         -,  .  ,  -,    .        .
,      . , . ,         .   ,     . 
    ,      .
-,  .  . -  .    , , ,  ,   .        ,  .
-,    ,  ,   . ,  !       . , ,  , ,     .
  .       ,     ,   .   , ,         !   .    ,   ,   ,  ,  ,    .
         -  .  ,  .        ,    .   ,     .     .    .
62
, 
    ,     ,    ( )
 48%  71000     ,  49%  ,    3%     (Biological Reviews)
   ,     ,    5  10   (The Astrophysical Journal Letters) 
             (Frontiers)
  24    809  233  ,              (Science)
        CoSi            (Chinese Journal of Catalysis)
        , -,    (Nature Neuroscience)
 ,   ,             (Science)
 
 Manfred von Papen
 
  ,       ?          . ,   ,    ,   . 
 ,         .    :   , ,    .     -, push-and-pull,  ,  ,  
  90-  XX . 
    ,     .       ,    ,       , , , .   ,    ,     .       ,     . 
 ,   , ,     ,      ,    . :       -  . 
 ,            (Agriculture, Ecosystems & Environment,  2023 )        ,        .   
12- (24 )  476   : ,      . ,     -,     . 
 ,  ,     ,   ,          .
.  
63   , 2023,  7, www.hij.ru
, 
 ,       ,  ,    ,        (Nature Nanotechnology)
   ,     ,           3D- (ACS Applied Materials & Interfaces) 
,    ,   ,                100    (PeerJ)
-  ,   ,      100     3   ,      25% (Physical Review Letters)
    ,  ,      -   (New Phytologist)      ,   ,    ,     (Nature Communications)
    1%  ,  ,    9   (eLife)
 
 lter Hanel
   ?
                (Proceedings of the National Academy of Sciences, 6  2023 ).            ,    ,     ,  ,   ,             .  ,          .
  ?                . 
    ,   ,    . 
               .   :   , ,  ,    ,        .    .      ,         . ,           ,           ,        .      .     ,    .       ,    .     :   ,     ,   ,     . 
-       ,    .     ,            .
       , ,      .        .  ,                .   ,     ,     ,  ,   ,         ,          . 
. 
64
 

 
  
       ,    ,           . 
   ,    ,      .                 ,      .    ,         .
  ,       .       ,     .     ,     - ,   .                 ,    .
  ,       :
 !  ,     .
   ,      ,  . ,   ,             .     ,    .      ,       ,       .         ,    : ,   .   :     .
          . 
. .       . 
    ,  ,    ,      . 
 ,  ,       ,     ,  , ,   .
    ,     .    ,          ,      .
   ?     .
 .
   ,       ,    ,   .
   ?
   !    .
 ?   .
   ,           .
  , 2023,  7, www.hij.ru
          ,    .            .        . ,    .
   !     . 
   ,  ,          .
     ,   ,   ,       .     ,    .    .             ,       .      . !         . 
         ,   ,     .      ,    .       ,   ,     .
  ?!     !
 .
   .     .
    !     .       !
 , , ,      .. ,    .       .
         ,     .  ,  , .
  ? ?    .
 , . , .
  ,     .               .
  -,   .
 ?
     ,   ?
       ,  ,       .
           .
    ?     .
 ?
 .
  :     ,   ,    .  ,       ,     .
 ,    ,   ,  ,  :        .
   ,   .       .    -  ,   .    ,            .
    ,     ,  .      . , ?
       . ,  ,   .
    ,         . 
     ,      .     ,    .   ,   ,  .   .   ,  ,  :
  ? 
  ,    .
 
 ʻ
  
.. 
 ʻ 
  
  
   
 

  
ʻ  
7  2023  
  
  
 
 , 
   
  
   
  
, 
  
